Maqala
Dımash shyqqan sahna nemese men kórgen Hýnan televızııasy
Án ónerinde buryn Ámire Qashaýbaev «Qazaq» atyn aspandatsa, búgin Dımash Qudaıbergenov ásem daýsymen kúlli dúnıeni ózine qaratty. "Bárekeldi" dep bórkin aspanǵa atpaǵan qazaq qalmady.
Bólim: Mýzyka
Datasy: 11.04.2017
Maqala
Dımash shyqqan sahna nemese men kórgen Hýnan televızııasy
Án ónerinde buryn Ámire Qashaýbaev «Qazaq» atyn aspandatsa, búgin Dımash Qudaıbergenov ásem daýsymen kúlli dúnıeni ózine qaratty. "Bárekeldi" dep bórkin aspanǵa atpaǵan qazaq qalmady.
Bólim: Mýzyka
Datasy: 11.04.2017
Dımash shyqqan sahna nemese men kórgen Hýnan televızııasy

Qýandyq Kóbenuly

telejýrnalıst

Úrimji qalasy, "Shınjııań-3" telearnasy


Naǵyz «Kúmis kómeı, jez tańdaı» osy bolar. Alty tilde án shyrqap,
astynan alty qyrdyń áýeni estilgen azamatymyzdyń týǵan topyraǵy qunarly, ósken
ortasy ánge baı. «At bolatyn qulyndy múshesinen tanısyń, adam bolar balany
kisesinen tanısyń» demekshi, ata-anasy bes jasynda belin býyp, óner sahnasyn
kórsetipti. Ákesi Qanat Qudaıbergenulyn alǵash «Saǵynysh» atty Qazaqstan konertinde
kórip daýysyna tánti bolǵan edim. Mine búgin balasy «Babasynan» asyp týyp
jatqany bárimizdi qýantady. Dımashtyń Juńgodaǵy (Qytaıdaǵy) eń úlken basylym
«Halyq gazetinde» suhbat berýi búkil qytaı memleketi jaǵynan da
moıyndalǵandyǵynyń kýási dep aıtsaq artyq emes. Sondaı-aq, «Nanjıń qalasynyń
kúndelikti» basylymdary da ánshiniń ár retki jarysyn der kezinde jarııalap
keledi. «At tuıaǵyn taı basar» degen qazaqtyń qulyny ǵoı, áli-aq, álemniń san
sahnasynda án salatyndyǵyna kámil senemiz. Saz áleminiń sańlaǵy san aspaptan
habary bar ekenin sahnada áıgilep úlgerdi. Tek bir ret ásem daýsyn tyńdasańyz
boldy, bárekeldi! “Qaıda júrse de aman bolsyn”, “Joly ashyq bolsyn” degen
tilegińizdi rııasyz aqtarasyz
.

Dımash
qatysyp jatqan «Ánshimin» telejobasy 2013 jyly qańtarda Koreıanyń MBC telearnasynyń
attas baǵdarlamasy negizinde efırge kóterilgen. Alǵashqy jobagerler qatarynda
Taý Huń da bar edi. Bul berilim ár jumanyń keshinde kórermenmen júzdesetin-dy.
1991 jyly Televızııaǵa júrgizýshi bolyp kelgen Taý Huń  «Qyrmyzy qyzdar»  jobasyn qolǵa alyp,  «Boz balalar» teleaıdarymen dańqy shyqqan edi
.

Mine,
búgingi «Ánshimin» jobasy basynda áıgili baǵdarlama bolmasa da, talaı óner
juldyzdaryna tuǵyr edi. Onyń ár retki kórilimi búkil Juńgodaǵy kórkemónerlik
baǵdarlamalardyń aldyńǵy onyna ótkenimen, kópke deıin tabys kózin tappady. Tek
bıylǵy taýyq jyly oǵan taýdaı baqyt syılady. Hong Kong-nan Dý Lıshany,  Taıvannan Lın I-Lııandy, uly qurlyqtan Tan Ýı
syndy Juńgoda ataǵy jer jaratyn áıgili juldyzdardy shaqyrdy. Mine, osynyń
qatarynda Dımash Qudaıbergenov te bar. Iá, bul joba Juńgodaǵy bir ólkelik telearnanyń
ótkizip jatqan básekesi bolǵanymen dańqy mıllııardqa taraldy. Óıtkeni, bul tele
arna burynnan beri CCTV-men talasyp júrgen myqty televıdenıe. Onsyz da joǵaryda
aıtqandaı «
天天向上» (“Saıran sátter”)
jáne  «
快乐大本营» (“Kóńildi orta”) aıdarlary apta saıyn aldyńǵy besti bermeı
keledi. Búkil respýblıka boıynsha mundaı kórilimge ıe bolýdyń arqasynda qandaı
eńbek jatqanyn baǵalaý da qıyn shyǵar?!
«Ánshimin» jobasynyń kúrdelligi sonshalyq, ár qaısy elden usynys etilgen
mýzykanttardy aıtbaǵanda,  bir ánshiniń
sahnaǵa shyǵýy úshin qanshama adamnyń qan jilik bolyp jatqany ekrannan-aq kórinip
jatqan joq pa?! Demek, jobada emes, aldyn ala josparlaýda,  adamda emes,
ónerge qurmette jatqandyǵy shyndyq
.

Al keshe ǵana
«Ánshimin» jobasynda ásem daýysymen mıllıardty tamsandyryp,  tańdandyrǵan Dımash sol Hýnan televızııasynyń
bas keıipkerine aınaldy. Ol ár kezek jarys saıyn óz daýysyna saıys jarııalap
otyrdy. Birinshi ánin franýzsha, ekinshi ánin oryssha, úshinshi ánin aǵylshynsha,
tórtinshi ánin hanzýsha (qytaısha) shyrqady. Tipti ómiri sóılep kórmegen shyǵystyń
shımaı jazýyn úırenip,  mıllıard tilinde
án saldy. Tilin burap emes,  bar
zeıin,  zerdesimen oryndaýǵa tyrysty.
Jarystan mıy ashyp júrgen jas talant úshin bári úırený degenmen salmaǵy aýyr, jaýapkershiligi
kúshti sahynada Dımash tartynbady. Eren erlik baıqatyp, óte durys dybystaýlarmen
tamyljytyp oryndady. Ár eldiń eń qıyn áýenderine saıys jarııalap júrgen saıkúligimizdiń
shabysyna dem bermegen qazaq qalmady. Qazaq qany bar adamdar ǵana emes, basqa
ulttar da básiresin berip,  taqymyn qysty.
Talant tas jaratyndyǵyn Dımash ózi dáleldedi. Basynda bas júldeni bermeı,  ortasynda beske, úshke túsken kezi de boldy
.

 

Múıizi
qaraǵaıdaı Dý Lısha, jastardyń júregin jaýlaǵan Jań Jıe, memlekettik shaǵan konertiniń
bas ánshisi Tan Jıń sııaqty talantty saıkúliktermen saıysý 24 jastaǵy jigitimizge
ońaıǵa soqpady. Jigerin janydy, talantyn ushtady. «Kóp qorqytady, tereń
batyrady» ǵoı, bóten sahnada, basqa elde óner kórsetýdiń ózi bir erlik bolyp
tabylady. Dımash basta jatyrqaǵanymen kishipeıil minezimen, tamasha daýsymen ózge
ánshilerdi ózine tarta bildi
.

Tuǵyrynan
talaı qyrandy qanattandyrǵan Hýnan televızııasy mıllıardtar eline kóptegen
juldyzdar men sholpandardy tárbıelep bergen edi. Onyń keıbiri óner juldyzy
retinde tanymaly bolsa, keıbiri kıno artısy bolyp qaltaly baıǵa aınaldy. Tek qana
Fılıppınnen kelgen Shıla esimdi ánshi qyzdyń atyn aspandatyp, azııanyń áıgili
ónerpazdar qataryna engizdi. Olardyń jarnamaǵa shyǵýy mıllıon ıýanmen shamalanyp,
sahnalyq tartymdylyǵy, oryndaý sheberligimen rejısserler men prodıýserlerdiń
nazaryn aýdaryp júr. Árıne, Hýnan televızııasynan shyqty degen atqa ylaıyq
aryndap kele jatqandary,  jol ortada
kásip almastyryp ketkenderi de joq emes. Dımash sonyń alǵashqy basqyshynda ǵana
tur

4-naýryz kúngi «Ánshimin»
baǵdarlamasynyń 7-aınalymynda Dımashtyń ustazy turar Alypbaev, ánshi Maıra Ilııasqyzy
Chańsha qalasyna baryp konert kórermeni bolyp medet kórsetse, Óner ýnıversıtetiniń
orkestr músheleri sonaý Qazaqstannan kelip Dımashtyń bir ánine súıemel jasady.
Astana balet-opera zalynda áıgili ánshi Maıra Muhammedqyzynyń:  “Dımash, Qazaqstan jastary saǵan qarap boı
túzeıdi”,-degen ystyq yqylasy qytaıdaǵy bir mıllıon bes júz myń Qazaq halqynyń
júregine jylý berip jaıly jol tapty. Onan da mańyzdysy, QR Mádenıet jáne Sport
mınıstri Arystanbek Muhamedıuly Dımashtyń ónerin turaqtandyryp, jas darynnyń
ákesi Qanat Qudaıbergenuly men anasy Sveta Aıtbaevaǵa alǵysyn bildirgen keskini
Hýnan televızııasynan taratylyp mıllıard kórermenniń kóńiline qazaqstan eliniń
baýyrmaldyǵyn áıgiledi

Bir ýaqytta
tamasha sahna, tunyq mıkrofon, áýelegen orkestr, samsyǵan shyraq,  tamyljyǵan qosanjar dybystar, sheber rejısser,
sheshen júrgizýshi, myqty operator,  keremet
keskin saralaýshy sen úshin qyzmet ótese ne ister edińiz? Dımash sondaı ortaǵa ıe
boldy. Onyń birinshi aınalymda búkil Juńgo (qytaı) tyńdarmandarynyń júregin
jaýlaýy osylardyń arqasy desek artyq emes. Álbette,  talant,
jeke qulshynys birinshi. Biraq,
ortanyń da mańyzdy, sheshýshi ról atqaratyndyǵyn erekshe eskertemiz.
«Ánshimin» baǵdarlamasynyń burynǵy berilimderi onsha tartymdy emes bolatyn-dy.
Kórermenmen júzdeskenine 10 jyl bolǵan bul beriliminiń baǵyn jandyrǵan ótken
jylǵy reforma edi. Mine, jyl basynda bas rejısser (ári sońynda nátıjeni
jarııalaǵan júrgizýshi)  Huń Taý eren erlik
jasap berilimniń bas-aıaǵyna ózgeris jasaýdan syrt, shetelden tanymal ánshi
shaqyrýdy ortaǵa saldy. Pikiri birden qabyldanǵannan keıin ol ózi shetel
sahnasynan baıqaǵan Dımashty usynys etedi. «Ánshi» baǵdarlamasynyń 1-aınalymy
bolǵan 21-qańtar kúngi beriliminde 3,09 kórilimge jetse, 18-naýryz kúngi 9-aınalymda
taǵy 4,21 deı kórsetkishpen memleket boıynsha kórkemóner nómirler túrinen eń alda
tur. Osyndaı kórilim jaratýyna Dımashtyń shyǵýy erekshe áser etti desek artyq emes.
Jasampazdyq bolmaǵan baǵdarlama kórermeninen aıyrylady. Ánshi de sondaı,
izdenýin toqtatsa,  jańalyǵy joq
bolsa,  konertke shyǵýy da ekitalaı

Keıipkerimiz
Dımashtyń tamyljyǵan daýsyna tulǵasy, tartymdylyǵyna talanty saı kelgen. Ilýde
bir kezdesetin daryn ıesine keń sahnanyń jolyǵýy da kezdeısoq emes. Qazaqstannyń
qalyń konertinde óner kórsetip, Belarýstiń «Slavııanskıı bazardy» baǵyndyryp
kelgen kelisi. Onyń bul jarysqa úlken daıyndyqpen barǵandyǵy menmundalap tur.
25-naýryz kúngi 10-aınalymda ol óziniń 19 jasyndaǵy týyndysy «Umytylmas kún»
atty ánin qazaqsha-qytaısha qos tilde oryndap, óziniń shyǵarmashylyq qaýqarynyń da
jaı emes ekendigin áıgiledi. Bul ánniń hanzýsha (qytaısha) mátinin áıgili
aýdarmashy Qaısha Tábárákqyzy beıimdegen eken. Buryn Muqaǵalı Maqataevtyń «Qazdar
qaıtyp barady», Muhtar Shahanovtyń «Quz basyndaǵy ańshynyń zary» atty kitaptaryn mıllıard
tilinde sóıletken apaıymyz bul joly da bar zeıin-zerdesimen bilek sybana kiriskeni
aýdarma jolyndaǵy árbir shýmaqtan menmundalap tur. Dımash baýyrymyz sońǵy sheshýshi
jarysqa aldyńǵy qatarda joldama alyp ýaqytsha demáldi. Endi onyń nendaı óner
kórsetip, tyńdarmanyn tań qaldyratyndyǵyn sáýir aıynyń ortasyndaǵy tikeleı efırdegi
sheshýshi jarysynan tamashalaıtyn boldyq

Qýandyq Kóbenuly

Men kórgen Hýnan televızııasy

Iá,
bárimizdi tamsandyrǵan, án saldyrǵan Dımash Qudaıbergenov án shyrqaǵan Hýnan
televızııasyn qanshalyqty túsinesiz? Duıym jurttyń júregin jaýlaǵan boz balanyń
baǵyn synaǵan «Ánshimin» baǵdarlamasynyń qalaı barlyqqa kelgeni týraly ne
bilesiz? Búkil el bolyp Beıjıń ýaqyty saǵat 22:30-da teledıdarǵa telmirtip
qoıǵan qandaı qudiret?!  Óktem ortalyq
telearnasy (Ulttyq birinshi arna) turǵanda Hýnan telearnasy qalaı ǵana ústem
orynǵa shyqty? Bul jerge áıgili rejısserler men tanymal júrgizýshiler nege
jınaldy? Mine, osy túıinderdi túsinsek Hýnan televızııasynyń memleket boıynsha
kórilimi eń joǵary bolatyndyǵynyń sebebine de jaýap tabatyn sııaqtymyz

Hýnan
televızııasy dese kóptegen adamnyń aýzyna
«
天天向上»  (“Ár qashan alǵa”) jáne  «快乐大本营»  (“Kóńildi orta”)
aıdary túsedi. Osydan birer jyl buryn maǵan sol áıgili tele berilimindegi
rejısserlermen birge bolý baqyty keldi. Úırený máńgilik mindet dep biletin men
jóninen alyp aıtqanda Hýnan ólkesine baryp úsh aılyq tájirıbe almastyrý oraıyna
ıe bolý tabylmas oraı boldy. Memleketimizdiń az ult tilindegi tele berilimin
damytý,  Shınjııańnyń az ult tele
qyzmetkerlerin kásiptik jaqtan tárbıeleý syndy úndeýine saı 22 tele-radıo
jýrnalısteri nán qala Chańshaǵa ushaqtyń 4 saǵat terbeýimen túngi 11de jettik.
Shınjııańda Úrimji ýaqytymen júretin men jataqqa ornalasýymmen saǵatymdy aldyǵa
eki saǵat jyljytyp Beıjıń ýaqytyna teńshep qoıdym

Ertesi Hýnan
televızııasy kadr jáne eńbekkúsh basqarma jaýaptysynyń orynbasary Lı famılııaly
azamat bizdi bastap Chańsha qalasynyń ortasyn jaryp ótetin Shııańjııań ózeniniń
jaǵasyndaǵy ”
亚克西“ atty Shınjııańdyq
jigitter ashqan úlken ashanaǵa alyp keldi. Sondaı-aq, dúısenbi 27-mamyrdan 31-mamyrǵa
deıin televızııanyń 14-qabatyndaǵy jınalys zalynda bir aptalyq úırený bolyp,
sosyn, naqtyly qyzmetke aralasatyndyǵymyzdy bildik. Úırenýde Shattyq Qalımollaqyzy,  Názıgúl,
Parhat,  Ablamıt qatarly
sabaqtastarmen birge boldyq. Úırený aıaqtaǵannan keıin bárimiz óz aldymyzǵa
aıdarlarǵa jumysqa jegildik
.    «

«Qaı taýǵa
shyqsań sonyń ánin aıt»  deıdi,  praktıkalyq jumystar óz aldyna júrip jatty.
Oǵan qanaǵat tutpaı senbi-jeksenbi jeke «jortýyldarǵa» shyǵyp tarıhı oryndardy
birden túgendeı bastadym. Jańa juńgo azattyq tóńkerisiniń kósemderi Maý Zy-Duń,
Lıý Chaý-Shı,  Hy Loń syndy kósem-genaraldar,
Leı Fyńdaı janashyr jannyń týǵan mekenne barý,
osynda bir toqsan turyp damyldaý tarıhqa qyzyǵatyn men sııaqty jastarǵa
taptyrmas oraı. Onsyz da Maý Zy-Duńnyń 1918 jyldardaǵy chańsha 1-pedagogıka
mektebindegi ómirin baıandaǵan «
恰同学少年»  (“Bir dáýirdiń
jastary”) atty tele-hıkaıasy jańa Juńgonyń azattyq tańy aldy-artyndaǵy Hýnandaǵy
birer aı ýaqyttaǵy saıası sahnany,  soǵys
qyrǵı qabaqtyǵyn beınelegen «
黎明前的暗战»  (“Tań aldyndaǵy
astyrtyn saıys”) atty tarıhı tele-fılmin neshe qaıtalaı kórgen edim
.  

Osy eki tele-serıaldyń
bas rejısseri qazaǵymyzdan shyqqan rejısser Janar Saǵatqyzy edi. Sol sebepti Hýnan
ólkesiniń 1949 jyldardaǵy saıası, strategııalyq ornyn jaqsy bilýshi edim. Maý Zy-Duńnyń
týǵan jeri Shaýshan Chańsha qalasynan 60 kılometr jerde. Al Maý Zy-Duń men Saı Hy-Cyn
Marks-Engels ıdeıasyn osynda qabyldap 1912 jyldan 1918 jylǵa deıin Chańsha
1-pedagogıka mektebinde bilim alǵan. Oǵan kýá qalanyń batysyndaǵy Hýnan ýnıversıteti
aýlasyndaǵy ”Aı-Ýan Tıń“ baqshasy. Onan syrt Juń-Nan ýnıversıteti jarty ǵasyrdan
artyq ýaqyt búkil el kólemine jaratylys mamandaryn jetildirip jatypty

Juńgony uly
qorǵanymen, Egıpetti Pıramıdamen elestetetini sııaqty kóp el Hýnan televızııasynyń
joǵardaǵy qos kórilimimen baǵalaıdy. Al baryp kórgen biz jóninen alyp aıtqanda
arnanyń artyqshylyǵy sol qos aıdarynan syrt basshylardyń 20 jyldyń aldyndaǵy
kóregendiginde jatypty. Sondaǵy barlyq shart-jaǵdaıdyń televızııa úshin qyzmet
óteýge arnalǵan. Bolashaqty boljaǵan basshy, dana kókirek talanttylar osynda
uqsaıdy. Kezinde kóp eshkim kóz qyryn salmaıtyn televızııasynyń reformasy 1994
jyly Ýı Ýyn-Bıń myrzanyń qulshynysynyń arqasynda shahar ortasyndaǵy orynnan Chańsha
qalasynyń shyǵys soltústigindegi qazirgi ornyna irge tebýden bastalypty. Sol
jyly 28-qyrkúıek jumys bastaǵan jańa qonys keregesin keń jaıyp, qulashyn alysqa
sermepti. Ózgeden buryn 10 myń sharshy metr jerdi ıelep, bir emes 10 mekeme-meńgermeniń qonysyndaı jerdi «jalmaǵan» eken. Onyń paıdasyn búgingi
urpaq, qazirgi telegerler ıgiligine jaratyp,
qyzmetiniń qajetine paıdalanyp otyr
.   

Hýnan televızııasynyń bas ǵımaraty

Aıtar
bolsaq:  Hýnan televızııasynyń aýlasynda «
世界之窗» (“Ǵalam terezesi”)  atty kólemdi baqsha bar eken. Kólemi kózime Úrimjidegi
Sandýnbı balalar baqshasynan da aýmaqty kórindi. Onyń 2003 jylǵy ashylý saltyna
sol kezdegi memleket tóraǵasy Jııań Zy-Mıyn joldas qatynasqan eken. Bolashaq avto-kóliktiń
kóbeıetindigin kúni buryn oılasqan olar mekemeniń aldynan 2000 avto-kólik
toqtaıtyn alańqy, stýdııa artqy aýlasynan úlkendi-kishili myń mashına sııatyn jer
daıyndapty. Baıqaımyn ár bir adamǵa bólingen turaqty oryn joq sııaqty. Óıtkeni
kólikterdiń orny kúnde ózgerip turady. Ólke dárejeli mekeme-oryndarda qonaqjaı
bolýy tabıǵı,  biraq, juldyzdy meımanhananyń
sol aýladan boı kóterýi meni tań qaldyrdy. Ol bolsa «
升爵非斯»  atty 5 juldyzdy
qonaqjaı

Chańsha
qalasyna baryp osy meımanhananyń atyn aıtsańyz bilmeıtin taksıs joq. Baıqaımyn
onyń saýdasyn televızııaǵa kelip jatqan artıster men kıno-televızııa salasynyń
jurt tanıtyn juldyzdary-aq júrgizip jatypty. Munan syrt tól aıdarlar men maýsym
saıyn ashylyp jatqan «
中国最强音» (“Sharyqtaǵan juńgo áýeni”),  «快乐男声» (“Boz balalar”) sııaqty sara aıdardyń shabantozdary men
tálimgerleri jáne olardyń nókerleri-aq
«tozdyratyndaı » turady
.  

Televızııanyń
shyǵys óńtústiginen boı kótergen kórme saraıynda aptasyna ótip jatqan farfor kórmesi,  memleket kólemindegi jibek-matalar
jınalysy,  halyqaralyq deńgeıdegi
jármenkelerdiń deńgeıi óz aldyna bir áńgime. Munan syrt 5-6 qabattyq jataǵan
turǵyndar ǵımaratyn aıtpaǵanda 10 qabattyq 14-15 turǵyn úı ǵımaratynan, 25
jekelik saıajaılar boı kóteripti. Al 35 qabattyq záýlim ofıs ordasy áýdem jerden
menmundalaıdy
.   

Shyntýaıtyna
kelgende qyzmetkerlerdiń qalypty jumys istep,
salasynan salǵyrtsymaı,  shógeldikpen
jumys jasaýy shart jaǵdaıdyń kepildendirýinde. Ol bolsa turar úı,  qyzmettik orta, qajetti materıal men
tehnıkalyq bólimder. Hýnan televızııasy mine osynyń bárinen kende emes.
转播车-nyń (efırge tike
taratatyn kólik) ózinen altaýyn kórdim, onyń bireýiniń quny neshe mıllıonǵa
parapar. Demek mundaǵy 3000 qyzmetker turar jaı, keńse, qyzmet oryn dep ómiri
bas aýyrtpaıtyndaı turady
.   

Hýnan televızııasynyń qyzmetkerlerine arnalǵan turǵyn úıler

Televızııanyń
ekinshi retki reformasy. 1995 jyly televızııanyń bazarǵa betteýinen bastalypty.
Jańa orynda tyń tirshilik bastaǵan Hýnan televızııasynyń birinshi jeńisi ekonomıka
arnasynyń ashylýy edi. Ólke kóleminde ǵana taratylatyn atalmysh aıdar Hýnan
jasandy serik arnasyna qosylǵan aǵyny qatty asaý ózendeı áser etip, sol jylǵy
televızııanyń 100 mıllıondaı kirim kirgizip, tele tarıhyn jáne bir beleske kóterdi
.

Atalmysh tele
arnanyń 1996 jyly ekranǵa shyqqan  «
超级女声»  (“Qyrmyzy qyzdar”)  orta jazyq emes, ortalyqtan tartyp búkil el
kóleminde osy aıdardy tamashalady. Bul aıdardan Lı Ýı-Chún, Joý Bı-Chań sııaqty
ánshiler, «Reborn» syndy grýppalardyń memleketke atynyń aspandaýyna orta jaratyp
berdi. 1997 jyly 11-shilde «
快乐大本营» aıdary qurylyp mıllıardty ózine jalt qaratty. Onyń
mazmunyn aıtpaǵanda Hy Jı-oń,  She-Ne
qatarly júırik júrgizýshiler jalpy jurttyń nazaryn ózine aýdardy. Sondaı-aq
qyzdarǵa arnalǵan, aýyl jastaryn taqyryp etken «
玫瑰之约», «晚间新闻», «乡村发现» syndy aıdarlar irkes-tirkes ashylyp, kórermenin tánti
etti. Bul 4 aıdar sol kezdegi Hýnan televızııasynyń 4 dińgegindeı ról oınaǵan
edi. Jalyndy jas fılmger Jań I-Beı jańa ǵasyr attasymen tyń aıdar «
越策越开心» (“Saıran salǵym
keledi”) degen tyń aıdar jobasyn alyp shyǵyp, jurtshylyqty jańa baǵdarlamalarmen
sýsyndatsa, keıin A-I atty azamat bas bolyp jobalaýymen «
背后的故事»  (“Perde artyndaǵy áńgime”) baǵdarlamasy
efırge shyǵyp, eldiń nazaryn eleń etkizdi. Mine osylardyń sebebinen «
谁是英雄» (“Kim keremet”),
«
新青年» (“Jańa jastar”),
«
中国功夫» (“Juńgo judyryq
óneri”) ashyldy. Munyń biri shynaıylyǵymen, jandylyǵymen, kórermenmen
eteneligimen el kóńilinen oryn alsa, bir bólimi qyzyqtylyǵy,  tartymdylyǵy, básekeligimen basyp tústi.
Demek kórermenniń kóńilinen shyǵyp, saıasattyń salqynyna ilinbeı,  ony sıpaı ótip,  halyqtyń muń-muqtajyn aıtqan soń jurt
arasynan jol tapty.

Hýnan televızııasy
el kólemindegi tanymal nemese bolashaǵy bar degen dıktor,  júrgizýshilerdi ózine tartypty.

Bilgen
basshyǵa televızııanyń jany júrgizýshide dep aıtsaq artyq ketpes. Qabiletti bir
júrgizýshi beldi aıdar emes, bir arnany súıreı alatyndyǵyn búgingi ortalyq televızııasyndaǵy
Shýı Jıń-I, Sa Bın-Iń, Lı Pıń, Ýań Shııaý-Iıa, Baı An-Suń, Jyjııań televızııasyndaǵy
Hýa Shaý, Anhýı televızııasyndaǵy Lý Uı, Shańhaı televızııasyndaǵy Saý Ky-Fań áne
sonyń aıǵaǵy. Demek bir bólim kórermen sol arnany unatyp kórgenimen,  bir bólim kórermen júrgizýshini unatý
sebebimen sol arnany ashyp qoıady. Meıli suhbat obektisi kim bolsyn onymen
eseptespeıdi. Arnada basqa berilim taratyp jatsada televızııasyn soǵan týralap
qoıady. Mine bul tanymal júrgizýshilerdiń áseri.

Hýnan televızııasyndaǵy
myqty júrgizýshilerdiń basym kóbi Hýnandyq emes. «
快乐大本» (“Kóńildi orta”) baǵdarlamasynyń júrgizýshisi Hy Jı-Oń Beıjıń shet-tilder ýnıversıteti
arab tili fakýltetiniń oqytýshysy. 1998 jyly Hýnan televızııasynyń
shaqyrtýymen  «
快乐大本营» (“Kóńildi orta”) aıdaryn júrgizedi. Shıe-Na Chyńdýlyq.
Sychýan pedagogıka ýnıversıtetiniń kıno óneri fakýltetinen oqyǵan soń Hýnan televızııasyna
barǵan. Ol
《音乐风云榜》、《百科全说》、《百变大咖秀》aıdarlaryn júrgizip óte sátti bolǵan. Tipti, kórilimi memlekettiń aldyńǵy 3
aıdaryna aınalǵan. ”
天天向上” baǵdarlamasynyń júrgizýshisi, tanymal fılmger Ýań-Han Jııańsý ólkesiniń
adamy. 1994 jyly Sýjýdaǵy bir radıo-televızııa mektebinen dektorlyq oqyǵan. 1996
jyly Hýnan televızııasyna qyzmetke ornalasqan. Qarapaıym qyzmetpen júrgen bul
daryndy azamatty birer jyldan keıin bir rejısser onyń sóz sóıleý,  eldi ózine tánti etý qabiletin baıqap qalyp,
sonan bastap júrgizýshilik ómirin bastaǵan. Ol «Boz balalar», «Qyrmyzy qyzdar»,
«Saıran salǵym keledi» syndy baǵdarlamalardy tamasha júrgizip,  Hýnan ólkesiniń kórermeni emes,  búkil mıllıardty óz aýzyna qaratty. Al
júrgizýshi Lı Shı-Iań men Jań Dan-Dan ekeýi jerlik júrgizýshiler
.

Stýdııalardyń
ornyn áýel basta tamasha jobalaǵan. Televızııanyń jany tele
-kameralar men stýdııalar. Ár qandaı televızııalar quramynda
bul ekeýi kem bolsa bolmaıdy. Hýnan televızııasynda arnaýly 4 bólek jerde stýdııa
ortalyqtary bar. 1-raıon televızııa ǵımaratyna jalǵanyp salynǵan bolyp negizgi
stýdııa dep atalady. Munda turaqty aıdarlar men
«
快乐购物» arnasynyń
baǵdarlamalary túsiriledi. 2-raıon kórme saraıynyń batys jaǵyna ornalasqan.
Atalmysh orynǵa «
快乐男声» (“Boz balalar”)  aıdary
ótkizilse,  al 3-raıon bolǵan «
世界之窗» (“Ǵalam terezesi”)
atty kólemdi baqshada ekonomıka arnasynyń
«
越看越刺激» aıdary men «我们约会吧» (“Kezdeseıik”)  aıdarynyń stýdııasy turaqty eken. 4-raıon
Chańsha qalasynyń ishinde. Mundaı bolatyn sebebi: Hýnan televızııasynyń kıno arnasy
áli de qala ishindegi burynǵy orynda bolǵandyqtan burynǵy televızııanyń ornyn sol
arna áli paıdalanyp otyrǵandyǵynda
.

Osy 4-raıonda
20-ǵa tarta tele-baǵdarlamalaryn túsiretin, tike efırge shyǵaratyn tolyq jabdyqtalǵan
stýdııalar bar. Baıqaımyn, jaryq túsirýshiler,
dekoraııa jobalaýshylar men ony jasaýshylar grýppasy, kamera ornatý, tipti,
oryndyqtardy qoıý, ony ǵylmı ornalastyrý orny osy jumystar úshin tas túıin daıyn
turatyndaı sezildi.
6-卫视 dan basqa 5 arna tý basta ǵylmı jobalanǵan.

Shınjııańdyqtar
Hýnan televızııasynyń “
快乐购物, “金鹰卡通syndy eki arnasyn
ǵana kóre alady. Munan basqa biz kóre almaıtyn, tek ishki ólkede ǵana
taratylatyn «
潇湘电影频道»«娱乐频道»«金鹰纪实频道»«都市频道»«公共频道», «时尚频道» syndy 6 arna bar. Sondaı-aq Chańsha qalalyq televızııa óz aldyna bir basqa, onyń
da Hýnan kóleminde kórilimi óte tamasha
.

Al qazir Hýnan
televızııasynda joǵardaǵy kóp aýzyndaǵy «
天天向上»  (“Ár qashan alǵa”)
jáne  «
快乐大本营»  (“Kóńildi orta”)
aıdarynan basqa  «Juńhýa mádenıeti», «Armandaǵan
turmys», «Zerek bala», «Sen úshin keldim», «Kókem qaıda ketti?» atty baqandaı
bes aıdary bar. Munyń ishinde «Kókem qaıda ketti?» 2014 jyldan 2016 jyldary dúmpý
týdyrsa,  al qazir «Armandaǵan turmys» qytaı
televızııasy boıynsha kórilimi eń joǵary berilim. Munda qala jastarynyń aýylǵa
baryp ótkizgen turmysy áńgime bolady
.

Úsh aılyq
qyzmet, úırený barysynda tele salasynyń ýnıversal kásip ekenin tereńdeı
tanydym. Sondaı-aq, ol talanttylardyń toptasyp ortaq týyndy jaratatyn sahynasy.
Mine, oǵan kýá qazaq tilindegi berilimnen «Kúmis kómeı» bolsa, al hanzýsha
(qytaı tilinde) berilimnen «
爸爸去哪儿?» (“Kókem qaıda ketti?”). Munyń berilimi eki jyl buryn
memleket boıynsha jańa rekord jaratty. Tele úshin eń aldymen jobalaý óte qajet.
Joba
bir týyndynyń negizi, qazaqsha
aıtsaq «taǵan». Ol durys bolmasa onyń bolashaǵynan aýyz ashý qıyn. Onan soń
mazmun men mamandar. Taqyryp,  mazmunnyń
zamanǵa saı,  kórermenniń kóńilinen shyǵýy
da óte mańyzdy
.

Al myqty
rejısser, tanymaly júrgizýshi, sheber shyraqshy, ónerli operator, tabandy tehnık t.b.-lar
onan keıingi sharýalar. Ár qandaı adam birinshi ekonomıkaǵa den qoıady. Menińshe
belgili saladan nátıje jaratý úshin ekonomıka mańyzdy bolýy múmkin,  biraq birinshi orynda emes. Temir taıaqtan teben
shyǵara almaıtyn tehnıkter bar. Sol sııaqty mıllıon qarjy bolsada mandymdy
mazmun, tartymdy aıdar jarata almaıtyn rejısserler joq emes. Tek joǵary óredegi
kásiptik qabilet, qajyrly qyzmet rýhy, tabandy qajyrlyq,  tamasha kásiptik móral adamnyń nátıjege qol
jetkizýdiń kilti. Tek úırený ǵana emes,
naqtyly qyzmetke qatynasqan biz úshin Hýnan televızııasynyń,  men praktıkadan ótken «
天天向上»  (“Saıran sátter”)  aıdaryndaǵy azamattardyń berekesi, qabileti,  daryny jáne jasampazdyǵy meni ózine tánti
etti. Sondaı-aq,  televızııa bastyǵy Lúı Han-Bıń
myrzanyń qabyldaýynda boldyq. Mine, osynyń bári úırený. «Adam-adamnan tálim
alady»  deıdi atam qazaq, olardyń barlyq
baǵdarlamalary bizdiń televızııaǵa túsip, qazaq kórermenniń kóńilinen shyǵa berýi
ekitalaı . Biraq, qortqan tájirıbe, úırengen bilim, kórgen tárbıeni óz
ortamyzǵa istete alsaq Nur ústine Nur bolar edi. Bizge úmit artqan televızııa
basshylarynyń da armanyn jerge qaldyrmaǵan bolar edik. Qazir de sol kórgenimizdi
ózimizshe bir bóligin istete aldyq dep oılaımyn
.

Dımash Qudaıbergenov

Bir ánshiniń
shetelde suranysqa ıe bolyp, sahnadan sahnaǵa Saıran salýynan artyq lázzat bar
ma? Dımash áne sondaı,  Hýnan televızııasynyń
«Hýarn shaǵan konertinde»  Vıtastyń «Opera
2» ánin shyrqasa, «Iýan-shııaý merekesinde» qazaqsha «Oı, jaılaý» ánin saldy.
Sondaı-aq,  álem kıno ónerin
baǵyndyrǵan,  jýyqta ǵana “Oskar”
syılyǵynyń  «Ǵumyrlyq úlesker» marapatyn
alǵan Chyń Luńnyń (Djekı Chan) ózi shaqyryp Dımashpen kezdesýi bir Dımash úshin emes,
barlyq qazaq úshin maqtanysh. Hollywood-tyń bir egeı ártisine qazaqtyń jolymen
oqaly tonyn jaýyp, dombyrasyn syılady. Ónerdi baǵalaı bilýdiń ózi batyrlyq qoı,
óner adamy Chyń Luńnyń óz shapanyn ánshimizge jabýy da Dımashtyń daýsyna
degen,  ónerine degen qurmet. Syılastyq
jasasyn deımiz. Mine, osynyń bárin Hýnan televızııa tilshileri qur jibermeı
jarııalap turdy. Teleniń qudireti osynda.
 

Dımashtyń
mýzykalyq jetekshisi bolǵan Araı Aıdarhanuly da maǵan beıtanys emes, bir Ertistiń
boıynda, Sarsúmbeniń qalasynda, Qyran ózenine birge shomylǵan aýyldasym. Jas
parqymyzda alshaqtyq bolǵanymen aǵajaı Altaıdyń Tuńjııanlý degen aýlasynda Erjetkenbiz.
Juńgodaǵy talaı sahnada óner kórsetken talantty ánshimizdiń Hýnan televızııasynyń
«Ánshimin» baǵdarlamasynda Dımashpen tize qosa birge bolýy bizdi alańdatbady. Qos
ónerpaz qyran keńestikte birge samǵap,
birge qanatyn qaǵyp keledi

Ánshi Dımash
11-naýryzdaǵy 8-aınalymda áıgili ánshi Han-Huń oryndaǵan «Tań atty»  týyndysyn tamasha oryndap, duıym jurtty tánti
etti. Ár kezek saıyn aryndap kelgen kúmis kómeı, jez tańdaı júırigimiz taǵy da
súrinbeı ótti. Juńgo (Qytaı) syndy úlken elde Dımashtyń aty áli de
aspandaıtyndyǵyna kámil senemiz. Óıtkeni, bul jerde bazar bar,  ekonomıkaǵa aınalǵan án sahnasy kóp. 2017
jyldyń qańtarynda Jubanysh Jeksenniń ortalyq telearnanyń shaǵan konertine,  «KeshYou»
tobynyń Shanshı telearnasynyń shaǵan konertine, ánshi Ómirqul Aınııazoatyń Lııanıungańdaǵy
konertke qatynasýy da túgeldeı Juńgonyń (Qytaıdyń) Qazaqstan ónerpazdarina
degen suranysyn áıgilep jatpaı ma?! Ónerde shet-shekara joq qoı. Koreıa
ánshileriniń uly qurlyqtaǵy tyńdarmanynyń kóbeıýine baılanysty 2005 jyldary Beıjıń
sııaqty qalalarda káristerdiń án aptalyǵy ótken bolatyn. Sol sııaqty Shı Jın-Pıń
tóraǵanyń «Bir dáýir, ortaq ekonomıkalyq beldeý» saıasaty bolady eken, Juńgoda
da «Qazaqstan án aptalyǵynyń» ótetindigine kámil senemiz. Mine, bul elaralyq
yntymaqtyń arqasy
.