Maqala
M.Áýezov teatry sahnasyndaǵy jańa týyndy - "Baqyt kilti"
Jýyqta M.Áýezov atyndaǵy Qazaq akademııalyq drama teatrynyń repertýary taǵy bir jańa qoıylymmen tolyqty. Elimizdiń bas teatrynda alǵash ret jas dramatýrg Qolǵanat Murattyń «Baqyt kilti» pesasy sahnalandy. Rejısseri Qazaqstannyń halyq artısi, professor Esmuhan Obaev.
Bólim: Teatr
Datasy: 01.03.2017
Avtory: Меруерт Жақсылықова
Maqala
M.Áýezov teatry sahnasyndaǵy jańa týyndy - "Baqyt kilti"
Jýyqta M.Áýezov atyndaǵy Qazaq akademııalyq drama teatrynyń repertýary taǵy bir jańa qoıylymmen tolyqty. Elimizdiń bas teatrynda alǵash ret jas dramatýrg Qolǵanat Murattyń «Baqyt kilti» pesasy sahnalandy. Rejısseri Qazaqstannyń halyq artısi, professor Esmuhan Obaev.
Bólim: Teatr
Datasy: 01.03.2017
Avtory: Меруерт Жақсылықова
M.Áýezov teatry sahnasyndaǵy jańa týyndy - "Baqyt kilti"
"Baqyt kilti" qoıylymy

Merýert Jaqsylyqova

Teatrtanýshy, doent, ónertaný kandıdaty


Qolǵanat Murat – T.Júrgenov
atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń «Kınoteledramatýrgııa» bóliminde
Qazaqstannyń Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, kórnekti jazýshy-dramatýrg Dýlat
Isabekovtyń sheberhanasynan bilim alǵan. Qazirgi tańda onyń pesalary Arqalyq
Jastar jáne Aqmola oblystyq qazaq mýzykaly-drama teatrlarynyń sahnasynda
qoıylyp úlgergen. Sondyqtan jas dramatýrgtyń kezekti týyndysyn tamashalaýǵa
úlken qyzyǵýshylyqpen kelgenimiz ras.

«Baqyt kilti» pesasy búgingi
tańda elimizde kóp aıtyla bermeıtin ken baıytý óndirisi taqyrybyn arqaý etip,
osy aýqymdy salada júrgen jumysshylardyń san qıly taǵdyryn, áleýmettik shyndyǵyn
drama tilinde jetkizýge tyrysqan.

Táýelsiz Qazaqstannyń tarıhynda
adal eńbegimen el ıgiligine ter tógip, qarabastarynyń qamy úshin ǵana emes,
buqara jurttyń da áleýetin oılaǵan azamattar barshylyq. Biraq halyq túsiniginde
«bıznesmen» degen keıipker tek bir jaqty jaǵymsyz túrde qarastyrý dástúri bar.
Bul keńestik kezeńnen qalǵan stereotıp. Dramatýrg qalyptasqan osy uǵymǵa qarsy
shyǵyp, bas qaharman Baýyrjan arqyly zııaly kásipker beınesin jasaýdy qup kórgen.

Búgingi rýhanı qundylyqtardyń
quldyraǵan kezeńinde Baýyrjandaı isker jigitti sahnadan kórsetý zaman talaby.
Qoǵamda paraqorlar men jegishter kóbeıgen sátte jeń ushynan jalǵasqan jemqorlyqpen
kúresýdiń bir quraly – teatr ekeni sózsiz. Osy oıdy myqtap ustanǵan Q.Murat «Baqyt
kilti» dramasynda qazirgi qoǵamymyzdyń paraqorlyq, sybaılas jemqorlyq,
ekijúzdilik, t.b. keseldi máselelerin ashyq kórsetip, zamandastarymyzdyń (Bılik
adamy, Polıııa bastyǵy, t.b.) jınaqtyq beınesin jasaǵan. Pesadaǵy negizgi
tartys Baýyrjannyń qasyndaǵy etjaqyndarymen onyń kásibinen nápaqasyn alǵysy
keletin qandy qol qaraqshylar arasynda órbıdi. Tartystyń kórigin qyzdyra túsý
úshin áleýmettik ortadaǵy dimkás bala, aýyl adamy, shahterler syndy qosalqy
keıipkerlerdi engizgen.
Degenmen, basy artyq keıipkerler de bar, máselen, Qara
kıimdi adam (Eles) beınesiniń dramada atqarar kórkemdik fýnkııasy shamaly. Bul
beıne arqyly dramatýrgtiń eki álemniń baılanysyn kórsetýge degen talpynysy
sezilgenimen, ol oıy tolyqtaı júzege aspaı qalǵan. Sonymen qatar Baýyrjannyń keı
sátterde bas aýrýynyń ustap qalatyn kórinisi logıkalyq  jaǵynan kúmán týdyrady.

Shymyldyq ashylǵan sátte sahna
keńistiginiń vızýaldy túrde birneshe bólikke bólingenin ańǵaramyz. Sahnanyń orta
tusynda altyn qazatyn shahtadaǵy jumysshylardyń is áreketi ótse, al aldyńǵy jaǵy
shahta basshylyǵynyń ofıstegi ómirin kórsetedi. Al sahna kókjıeginde ornalasqan
vıdeoproekııa kómegimen jol apatynyń beıne (vıdeo) kórinisi beriledi. Spektakl
«Búgin belgili bıznesmen Baýyrjan Asaýbaev jol apatynan qaıtys boldy» degen aqparattan
bastalady, biraq bul spektakldiń sońy, al naǵyz oqıǵa kórermenniń kóz aldynda qaıta
jandanady. Rejısser spektakldi dástúrli sheshimge qurǵan. Senografııalyq bezendirýdi
júzege asyrǵan sýretshi Murat Saparov usynǵan spektakldiń keńistiktik sheshimi
ondaǵy oqıǵalardyń jiti aýysýyna ábden laıyq. Birde kabınet, birde shahta
retinde kórinetin sahna alańyn rejısser de sátimen qoldanǵan. Degenmen biryńǵaı
qara-surqaı tústerdiń qoıylym sońyna qaraı jalyqtyryp jibergeni ras.
Spektakldi jaryqtandyrý partıtýrasy taǵy bir jiti qadaǵalansa, týyndynyń utary
kóp. Qoıylym barysynda jańa tehnologııalardyń jetistikterin qoldaný sátimen
júzege asqany baıqalady. Tehnıkalyq qurylǵylardyń kómegi qoıylymnyń kórkem
ıdeıasynyń ashylýyna septigin tıgizgen.

Rejısser jumysynyń jemisi
qashanda akterler oıyny arqyly baıqalatyny belgili. Osy rette, spektakldegi
akterlik ansambldiń bir demmen óner kórsetýi rejısserdiń túpki maqsatyna
jetkeninen habar beredi. Sózimizdiń dáleldi bolý úshin qoıylymdaǵy birqatar
akterlerdiń oıynyna jekeleı toqtalýdy jón kórdik.

Bas keıipkerdiń beınesin nanymdy
somdaý qashanda kúrdeli másele ekeni álimsaqtan aıan. Ásirese, pesada minsiz
jasalǵan qaharman mineziniń sahnalyq músindelýinde pafosqa uryný qaýpi bary eki
bastan túsinikti. Baýyrjan rolindegi artıst E.Daıyrov ta osy qıyndyqqa
jolyqqanyn beıneni jasaý proesinen baıqaý qıyn emes. Akter pesa mátinine
qashanda táýeldi. Al «Baqyt kilti» dramasynda
Baýyrjannyń is-áreketi men aıtar sózderi beıneni pafosqa baǵyttaıtyn
alǵysharttardan ada emes. Sondyqtan akter oınynda da keı sátteri saltanatty
mánerlilik, kóterińki leppen sóıleý basymdylyq tanytady. Soǵan qaramastan,
E.Daıyrov siz ben biz tanıtyn shynaıy adamdy kórsetýge tyrysty. Baýyrjan-E.Daıyrovtyń
ómirlik jary Janarmen (aktrısa L.Qaldybekova) syr bólisetin sáti men bas geolog
Kazakovpen (akter B.Qaptaǵaı) aqyldasyp, bolashaq jaıynda áńgimelesetin kezderinde
sahnager keıipkerdiń psıhologııalyq tebirenisterin nanymdylyqpen jetkize aldy.
Akterdiń oıly kóz janary, tereń tolǵanyspen aıtylǵan sóz oramdary kórermendi
shynaıylyǵymen baýrap, keıipkerdiń ómir-tirshiligine qaltqysyz sendirdi.   

Spektaklde oınaǵan akterlik
quram arasynda tolyqqandy beıne jasaı bilgen Ermek rolindegi A.Jumabaevtyń
esimin erekshe atap ótemiz. Óz roliniń keskin-pishinin dóp basyp tapqan akter
oıyny bir kórinisten kelesine ótken saıyn kúrdelenip, roldiń damý evolıýııasyn
baıqatty. Janashyr dos dep júrgen Ermektiń túbinde satqyn bolyp shyqqany siz ben
biz ómir súrip otyrǵan qoǵamnyń súreńsiz sýretin eriksiz eske salǵany ras.

"Baqyt kilti" qoıylymy

Joǵaryda aıtqanymyzdaı, pesadaǵy
Eles beınesiniń sahnalyq qalpy da kórýshini ekiushty oıǵa jeteleıdi. Sondyqtan tájirıbeli
akter Ú.Seıtimbet roldiń negizgi mánin túsinbegendikten ony kirip-shyǵar
qosalqy epızodtyq beıne qatarynda qaldyrǵan. Sol sııaqty, Ákim rolindegi akter
Azat Seıtmetov pen Mafııany oınaǵan artıst T.Saǵyntaev beınelerinde bir jaqtylyq
basym. Biz olardyń aram pıǵylyn alǵashqy sahnalardan tanımyz. Sonyń saldarynan
spektakldiń qalaı aıaqtalaryn aldyn-ala sezinip, keıipkerlerge degen
qyzyǵýshylyq báseńsip qaldy. Ekinshi sózben aıtsaq, bul qos beınege tereńdik, izdenis
jetispeıdi. Spektakldegi Baýyrjannyń ákesi Qanat (akter T.Aralbaı) pen anasy
Marýsıa (aktrısa G.Jakýpova) beıneleri shemalyq qalyptyń aıasynda qalǵan. Al
epızodtyq sahnada kórinse de kórermenniń kókireginen oryn tepken aktrısa
L.Qaldybekova jasaǵan Janar beınesi lırıkalyq náziktigimen erekshelendi.

Qoryta aıtqanda, arnaıy
tapsyrys boıynsha jazylǵan dúnıeniń tigisin jatqyzyp, kórkem, drama tilinde
sóıletken dramatýrgtiń tókken teri tekke ketpedi. Pesaǵa jan bitirgen qoıýshy-rejısser
E.Obaevtyń da eńbegi eseli. Búgingi kún taqyrybyn arqaý etip, jańa zaman
keıipkerin kóreremenge usynǵan shyǵarmashylyq toptyń bul týyndysy kóptiń
kóńilinen oryn teberi sózsiz. 

Fotolar M.Áýezov teatrynyń saıtynan alyndy.