Maqala
Festıval - izdenister kórsetkishi
Qazaqstan Respýblıkasynyń mádenıet jáne sport mınıstrligi men Qazaqstan teatrlar assoasııasynyń uıymdastyrýmen halyqaralyq EKSPO-2017 kórmesiniń mádenı baǵdarlamasy aıasynda ótkizilgen drama teatrlarynyń HHV respýblıkalyq festıvali (Astana qalasy, 9-13 qyrkúıek aralyǵy) kórnekti teatr synshysy, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Memlekettik syılyqtyń ıegeri, professor Á.Syǵaıdyń 70 jyldyǵyna arnaldy.
Bólim: Teatr
Datasy: 25.09.2017
Avtory: Бақыт Нұрпейіс
Maqala
Festıval - izdenister kórsetkishi
Qazaqstan Respýblıkasynyń mádenıet jáne sport mınıstrligi men Qazaqstan teatrlar assoasııasynyń uıymdastyrýmen halyqaralyq EKSPO-2017 kórmesiniń mádenı baǵdarlamasy aıasynda ótkizilgen drama teatrlarynyń HHV respýblıkalyq festıvali (Astana qalasy, 9-13 qyrkúıek aralyǵy) kórnekti teatr synshysy, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Memlekettik syılyqtyń ıegeri, professor Á.Syǵaıdyń 70 jyldyǵyna arnaldy.
Bólim: Teatr
Datasy: 25.09.2017
Avtory: Бақыт Нұрпейіс
Festıval - izdenister kórsetkishi
foto elorda.info saıtynan alyndy

Baqyt Nurpeıis

teatrtanýshy, ónertaný
doktory

T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq UÓA professory


Sońǵy demi taýsylǵansha qazaq ónerine adal
qyzmet etken sarabdal synshy, biregeı teatr qaıratkeriniń shyǵarmashylyǵyn dáriptep, esimin el esinde máńgi qaldyrý
maqsatyn kózdegen festıvalge respýblıkamyzdan segiz teatr ujymy - Q.Qýanyshbaev
atyndaǵy Memlekettik akademııalyq qazaq mýzykalyq drama teatry, Qazaq
Memlekettik akademııalyq balalar men jasóspirimder teatry, Respýblıkalyq
akademııalyq nemis drama teatry, Atyraý oblystyq Mahambet atyndaǵy qazaq drama
teatry, Astana qalasy ákimdiginiń «Jastar teatry», Aqmola oblystyq orys drama
teatry, Shyǵys Qazaqstan oblysy «Darıǵa-aı» jastar teatry, «Jas sahna» teatry qatysty.

Festıval shymyldyǵyn
Astana qalasy ákimdiginiń Jastar teatry T.Ahmetjannyń «Sulý men sýretshi»
shyǵarmasy boıynsha qoıylǵan spektaklimen ashty. Sahnadaǵy oqıǵa eki keıipkerdiń
mahabbat sezimine qurylǵan. Kezdeısoq kezdesip bir-birine ǵashyq bolǵan
Sulý  men Sýretshiniń ǵashyqtyq sezimderin
rejısser N.Jaqypbaı barynsha aıqyn boıaýlarmen berýge umtylǵan. Ásirese, kópshilik
sahnasyndaǵy akterlerdiń plastıkalyq qımyl-qozǵalystary arqyly eki jastyń jan
kúıinde bolyp jatqan bulqynysytary ádemi jetkizilgen. Oryndaýshylardyń bı
tilimen órnektelgen qımyl-qozǵalystarynan birde jaǵany soqqan tolqynnyń úni,
birde kemerine kelip lyqsyǵan sezimniń bulqynysy, endi birde jalǵyzdyqtyń salqyn yzǵary esedi. Sahnaǵa túsirilgen jaryq, mýzyka barlyǵy da ózara úılesim taýyp,
adamdy aıryqsha sezimge jeteleıdi.

Sulý - N.Qarabalına men sýretshi - Á.Ahmetov óz
keıipkerleriniń jan dúnıesin ashýǵa umtyldy. Alaıda, eki oryndaýshynyń oıynyndaǵy
únsiz úzilister keıipkerlerdiń ózine tán áreketi men oı júıesine saı kelip turǵan joq. Qaıtalana beretin
únsizdikter spektakldiń yrǵaq-ekpininiń tómendeýine ákelip soqty. 

Festıvaldiń kelesi kúni Q.Qýanyshbaev atyndaǵy
Memlekettik akademııalyq qazaq mýzykalyq drama teatry Sh.Aıtmatovtyń «Borandy
beket» romanyndaǵy «Raımaly» ańyzy men «Jámıla» povesi boıynsha jasalǵan
ınsenırovka (ınsenırovka avtory T.Temenov) negizinde qoıylǵan «Aqqýdyń kóz
jasy...» spektaklin kórsetti.

Spektakldiń ózine laıyq pishini rejısser tarapynan durys
tabylǵan. Raımaly men on segiz jasar Begimaıdyń mahabbaty týraly ańyzdy Danııar
aýzynan aıtqyzyp, oqıǵaǵa jymdastyra alǵan. T.Temenov qoıylymdy lırıkalyq drama úlgisinde sheship, bas-aıaǵy jınaqy kórkem
dúnıe jasapty. Sonymen birge keıbir tustary rejısser tarapynan qaıta qaraýdy
qajet etetin tárizdi. Ásirese, Danııar men Aıǵansha ekeýiniń sahnasynda
kelinshektiń qol sýmkasynan sý aralastyrǵan spırtti alyp shyǵyp ishýleri shyndyqpen janaspaı qalǵan. Soǵystyń aýyr
kúnderinde spırt bylaı tursyn, bir kese aıranǵa jarymaı otyrǵan tus qoı. Sol
sııaqty spektakldiń fınalynda soǵystan oralǵan Seıit aldynan shyqqan Jámılany
qamshynyń astyna alyp sabaıdy. Osy oqıǵadan keıin Jámılá Danııarmen ketýge sheshim qabyldaıdy. Shyǵarmada Jámılá kúıeýi soǵysta júrgen kezde
ketip qalady. Bul Sh.Aıtmatovtyń jazýshylyq sheberliginen týǵan sheshim ekeni
álimsaqtan aıan. Spektakldiń sońy osylaı aıaqtalsa, qoıylymnyń kórkemdik sapasy
joǵarlaı túseri sózsiz.

Spektaklde oınaǵan Avtor – A.Omar, Jámılániń
enesi – T.Atymtaeva, Orazmet – K.Nurlanov, Salıha apa – G.Qylyshbaı,
Aǵaısha – S.Toqmanǵalıeva oıyndarynda psıhologııalyq tereńdik, tabıǵılylyq basym.

Al Jámıla – A.Tanabaeva, Danııar – J.Ospanov, Sadyq – Á.Serikov,
t.b. jas akterler sahnadan symbatty
kóringenderimen de, rólmen jumys jasaýda áli de bolsa keıipkerdiń ishki jan
dúnıesine úńilý jaǵy jetpeı jatyr.

Budan keıin Ǵ.Músirepov atyndaǵy Qazaq Memlekettik
akademııalyq balalar men jasóspirimder teatry M.Gorkııdiń «Shyńyraý» dramasyn
kórsetti. Rejıssýradaǵy qadamyn endi ǵana bastaǵan D.Bazarqulovtyń bul
spektakli A.Áshimov tóraǵalyq etken qazylar alqasynyń ártúrli pikirine ıe boldy.
Reseılik teatr synshysy O.I.Pıvovarov «Gorkıı shyǵarmasynan eshteńe qalmaǵan,
rejısserlik qoltańba aıqyn emes» degen oıyn jasyrǵan joq. Bizdińshe, jas rejısserdiń kúrdeli pesaǵa
ózindik kózqaraspen kelip, búgingi kúnniń ózekti máselesin kóterýge talpynýy óz
jemisin bergen. Sahna túkpirinde sozylǵan qoldardyń ilinip turýy, pesa ıdeıasyn
ashýǵa mol septigin tıgizgen. Qobyraǵan qaǵazdardyń arasynda áreket jasaǵan
keıipkerlerdiń barlyǵy da burynǵy ómirlerin tárk etip, jaryqqa shyqqylary
keledi. Biraq bir-birine qoldaryn sozyp
kómektese almaıdy. Syrt jaqtan da, járdem joq. Spektaklde ádemi akterlik ansambl boldy.   

Atalmysh festıvalge Atyraý oblystyq Mahambet atyndaǵy
qazaq drama teatry R.Otarbaevtyń «Bas» tarıhı dramasymen qatysty. Rejısser
J.Teltaevty pesanyń ıdeıasy qyzyqtyrǵanymen de, spektakldi kórkemdik bıikke
kótere almaǵan. Spektaklde Mahambettiń
basy aqynnyń poezııasynan doktorlyq qorǵaǵan ǵalymǵa da, ol basqaratyn Ádebıet
ınstıtýtyna da, Mádenıet mınıstrligine de, mýzeıge de keregi bolmaıdy.
Barymyzdy baǵalaı almaǵandyqtan talaı ulttyq qundylyqtardan aıyrylyp
qalǵanymyzdy rejısser qara kostıým kıip shyǵatyn kileń bassyz adamdar
arqyly kórsetýge umtylǵan. Bassyz
adam-bassyz qoǵam. Olardyń bir qalyptan shyqqandaı qozǵalyp, birdeı júrýleri
qoǵamdy nemquraılyq jaılap bara jatqandyǵyn uqtyrady. Biraq, osy bassyz
adamdardyń qaıta-qaıta sahnaǵa shyǵa berýleri
qaıtalanyp ketken. Sol sııaqty adam basynyń dopsha domalap júrýi de rejısser tarapynan aqtalmaı qalǵan. Spektaklde keıipkerlerdiń
birin-biri kórýi, sóz tyńdaýlary, ózara uǵynysýy, zeıin qoıý jaǵy nazardan tys
qalǵan. Oryndaýshylar jattandy sózderin
syrǵytyp aıtyp shyǵýmen shekteldi.
Akterlerdiń oıynynda tutastyq bolmaǵandyqtan qoıylymnyń
yrǵaq-ekpini tómendep, tym sozylyp ketti.

Festıvalge Shyǵys Qazaqstan oblystyq
Semeıdiń «Darıǵa-aı» jastar teatry Dına Qunanbaıdyń rejıssýrasymen  Ý.Shekspırdiń «Rıchard–III» (aýdarǵan
H.Erǵalıev) tragedııasymen qatysty.

Spektakl oqıǵasy
teatr sahnasyna jaıǵasqan kórermenderdiń kóz aldyna ótedi. Bul kameralyq teatr
oıynyn tamashalaǵysy kelgen jurtshylyqqa óte qolaıly boldy.  Rejısser tragedııany basynan aıaǵyna deıin bir
sózin qaldyrmaı qoıýdy maqsat etpegen. Ol avtor ıdeıasyn túp qazyq etip alyp Rıchard bolmysyn ashatyndaı oqıǵalardy iriktep
bir jarym saǵattyq spektakl jasap shyqqan. Atalmysh qoıylym óziniń plastıkalyq
oralymymen, tereń ıirimdi, qyrtysty mazmunymen, oryndaýshylardyń shynaıy oıynymen
erkin qabysyp kóńil tolqytty.

Spektakldiń
kórkemdik úlgisi, janr tabıǵatyna saı kúńgirt túspen bezendirilip kórermenderdi tereń oıǵa jeteleıdi. Alakóbe jaryq arasynan toptan sýyrylyp zymııan kúlkisimen ortaǵa shyqqan Gloster
Rıchard búkil oqıǵany óz ýysyna alyp,
qandy josparlaryn júzege asyrýǵa bel sheship kirisedi. Bul rólde oınaǵan
Erkebulan Nuǵmanov bir boıynda danyshpandyq pen zulymdyq qatar ómir súrip jatqan
adamnyń júz qubylatyn ekijúzdiligin, satqyndyǵyn nanymdy boıaýlarmen asha bildi.
Akterdiń
mánerli de, ıkemdi plastıkasy,
aıshyqty dıkııasy
taqqa qol jetkizý úshin týǵan aǵasy men
inisin, ózine baǵynǵysy kelmegen basqa da gerogtardyń qanyn sýdaı aǵyzǵan
jaýyz adamnyń qorqynyshty kelbetin aıqyn kórsetýge zor septigin tıgizdi.

Akter oıynynda
shynaıy shyqqan  kórinistiń biri  ózi óltirgen adamdardyń elesi kelip Rıchardty
mazalaıtyn tusy. Bul sátti akterdiń nanymdy oınaǵany sonshalyq tipti onyń
keıipkerine aıaýshylyq sezim týyndaıdy.
Munda Rıchard birinshi ret óziniń ishki jan
dúnıesine úńilip, ar otyna órtenedi. Basqalar bylaı tursyn, ózin-ózi sonshalyqty
jek kóretinindigin, basyna topyraq seýip, ústindegi kıimderin sheship laqtyryp,
búkir arqasymen jerge aýnap janynyń yshqynǵanyn, sol arqyly ózegin órtegen
ókinishin jaıyp salady. Bir sózben aıtqanda E.Nuǵmanov Rıchardtyń psıhologııalyq tolǵanystaryn, bir
kúıden ekinshi kúıge alma kezek aýysar sátterin
alǵyrlyqpen bere bildi. 

Spektaklde oınaǵan
Klarens
– Ádiljan Serikqalıev,
Koroleva Elızaveta – Aınur Jadranova,
Gerogınıa Iorskaıa – Meıramgúl Aleparova,
Bekıngem – Eldos Qasymbekov, Lord Hestıngs
– Estaı Sháripuly, graf Rıvers – Daýren Tóleýbaev, lord Greı – Islam Azızov t.b. akterler óz keıipkerlerine tán minez
erekshelikterin qarastyryp, shamalary kelgenshe rejısser baǵyttaǵan silemnen
shyqpaýǵa talpynystaryn tanytty. Alaıda, kóptegen akterlerdiń oıynynda oı men
sezim birligi tutastyq tappaı shashyrap ketken. Ásirese, kópshilik sahnalardaǵy
akterlerdiń qımyl-qozǵalystaryn áli de bolsa shıratý qajettigi seziledi.

Qoıylym
bastalǵannan sońyna deıin topyraǵy burqyraǵan sahna ústinde ótedi. Túrmege
túsken Klarnes pen gerogtardyń óltirilýi t.b. jan túrshiktirer jazalar
jendetterdiń qolymen jasalyp, spektakl atmosferasyn odan saıyn aýyrlatady. Qan
tolǵan shelekterge jazalanýshylardyń bastaryn tyǵyp qorlaıtyn kórinister Rıchard ustanǵan  saıasattyń astaryn ashýǵa járdemin tıgizgen.
Rejısser ár qabirge shanshylǵan qylyshtar arqyly sımvoldyq turǵyda Rıchard qolynan qaza bolǵan adam sanynyń kóptigin
ańǵartqan. 

Jalpy spektakldiń
bir demmen oınalatyndyǵy, onyń plastıkalyq yńǵaıdaǵy tolassyz qımyl-qozǵalys pen
damylsyz is-áreketke qurylýy, bederli mızansenalar kórermenderdiń jalyǵýyna
mursha bermeıdi. Kóz aldarynda taq jolynda kisilik qaǵıdalardy tárk etip,
adamdardyń taǵdyrymen oınaǵan Rıchardtyń Rıchmon qolynan mert bolýy búgingi qoǵamda
bolyp jatqan talaı shyndyqpen úndesedi. Spektakldiń basty ıdeıasy memleket
basqarýshy el basqarý isinde kisilik pen
kishilikti, parasat pen meıirimdi  qatar
ustanbaǵan jaǵdaıda jer betinde qan tógistiń máńgilikke bitpeıtinin eske salý.

Sonymen «Darıǵa-aı»
jastar teatrynyń bul spektakli festıvaldegi «Eń úzdik spektakl» bolyp
baǵalandy. 

Respýblıkalyq
akademııalyq nemis drama teatrynyń spektakli burynnan kózimiz úırengen «Revızor»
qoıylymdarynyń birde-birine uqsamaýymen
eleń etkizdi. N.Dýbs spektakldiń syrtqy pishinin ádemi tapqan.
Sahnanyń shetinde turǵan úlken kitaptyń ishinen bir-birlep shyqqan keıipkerler
kostıýmderin kórermenderdiń kóz aldynda kıip, oqıǵa bastalady. Rejısser pesa
qatysýshylarynyń denin áıelderge aınaldyryp jibergendigimen de, sózderine
ózgeris kirgizbegen.
Spektakldiń árbir sahnasy ózara baılanysyp, shyǵarmanyń satıralyq
máni ǵana emes, kópshiligimiz baıqaı bermeıtin fılosofııasy tereń ashylǵan. Oryndaýshylardyń is-áreketteri sahnalyq tutastyq taýyp,
negizgi rejısserlik oı-tujyrymǵa toptastyrylǵan. Mundaǵy
keıipkerler tap bolǵan oqıǵa kórermenderdi kúlkige kenelte otyryp, oıǵa
jeteleıdi.  

Festıvaldiń sońǵy kúni kórsetilgen Jas sahna
teatrynyń «Kóshkin» spektakli kórermenderdiń erekshe qoshametine ıe boldy. Túrik dramatýrgi T.Dıýjenoglýdyń bul týyndysy
buryn da birneshe ret qazaq teatrlarynyń sahnasynda qoıylǵan. Al, Tájikstan
Respýblıkasynyń belgili óner qaıratkeri
Barzý Abdýrazzokov rejıssýrasymen jaryq kórgen atalmysh qoıylym múlde
basqasha oqylymymen tánti etti.

Tájirıbeli rejısser spektakldiń
plastıkalyq formasyn, kórkemdik kiltin, beınelik sheshimin durys tapqan.
Shyǵarmanyń tabıǵatyna laıyq mızansenalar qura bilgen.

Kúrdeli psıhologııalyq, fılosofııalyq oılarǵa
birden jetelep áketetin bul spektakl myqty akterlik ansamblge baǵyndyrylǵan.
Árbir keıipker óz monologyn aıtyp bolyp beı–jaı otyra bermeıdi, kerisinshe
spektakl atmosferasynda ómir súrip únemi kózge kórine bermeıtin ishki
baılanysta tirlik keshedi. Akterlerdiń barlyǵy da Egde áıel 
– J.Serǵazına, Egde erkek – V. Izımov, Jas áıel – A.Oryntaı, Jas erkek – M.Sarybaı, Erkek – Á.Ahmetov, Áıel – N.Alpysbaeva t.b. óz keıipkerleriniń minez –
qulqyna saı qımyl - áreketterdi ádemi úılestirip, keıipker jan dúnıesinde bolyp jatqan arpalystardy
sheber jetkize aldy. Jas sahna teatrynyń akterleri ózderiniń qabiletterin, shyǵarmashylyq daralyqtaryn
tanyta aldy.

Sonymen Astana tórinde ótkizilgen dúbirili teatr merekesi
búgingi Qazaqstan teatrlarynda shyǵarmashylyq izdenisterdiń júrip jatqandyǵyn
kórsetip berdi.