Maqala
Atlantıda túrkiler mekeni bolǵan ba?
Ras, «Quranda» da, «Táýratta» da Jaratqannyń qaharyna ushyrap, turǵyndarymen birge jermen-jeksen bolǵan qalalar men shárlar jaıly áńgimeler jeterlik. Nuh paıǵambar zamanyndaǵy topan sý nemese keıinirektegi Sodom men Gomorra hıkaıalary bolsyn, qaı-qaısysy da Atlantıda oqıǵasymen taǵdyrlas jaıttardan syr shertedi. Biraq Atlantıda emestikteri jáne anyq. Sonda Atlantıda qaıda? Álde Platon shaldyń Atlantıdasy shynymen-aq qurǵaq qııaldyń jemisi ǵana bolǵany ma?
Bólim: Mádenıet
Datasy: 02.06.2017
Avtory: Әмірхан БАЛҚЫБЕК
Maqala
Atlantıda túrkiler mekeni bolǵan ba?
Ras, «Quranda» da, «Táýratta» da Jaratqannyń qaharyna ushyrap, turǵyndarymen birge jermen-jeksen bolǵan qalalar men shárlar jaıly áńgimeler jeterlik. Nuh paıǵambar zamanyndaǵy topan sý nemese keıinirektegi Sodom men Gomorra hıkaıalary bolsyn, qaı-qaısysy da Atlantıda oqıǵasymen taǵdyrlas jaıttardan syr shertedi. Biraq Atlantıda emestikteri jáne anyq. Sonda Atlantıda qaıda? Álde Platon shaldyń Atlantıdasy shynymen-aq qurǵaq qııaldyń jemisi ǵana bolǵany ma?
Bólim: Mádenıet
Datasy: 02.06.2017
Avtory: Әмірхан БАЛҚЫБЕК
Atlantıda túrkiler mekeni bolǵan ba?

Ámirhan BALQYBEK


BÓRI-NAMA

 

ATLANTIDA TÚRKILER MEKENI BOLǴAN BA?

Eh, Solon, Solon! Sender, ellınder,

aqyl toqtatpaǵan jas bala sekildisińder.

Asyly, ellınder arasynda elge úlgi-ónege

kórseter degdar qarııa qalmaǵan-aý.

Platon, "Tımeı"

Kóne
Grekııanyń kórnekti memleket qaıratkeri ári zań reformatory, Elladanyń áıgili jeti
danyshpanynyń biri
Solon (b.d.d.638-559 jj.) Mysyrǵa jasaǵan saıahaty kezinde
jergilikti abyzdardyń birinen
baǵzy ýaqytta óz tóńiregine
ústemdik etýde Afınymen básekeles bolǵan
aral-memleket Atlantıda týraly áńgime estıdi. Abyz kúnáǵa batqan turǵyndary Táńiriniń qaharyna ushyrap, Atlantıdanyń dúrkin-dúrkin qaıtalanǵan surapyl zilzaladan sý túbine shógip ketkendigin
baıandaıdy. Eline oralǵan Solon osy estigenderin óleń etip
jyrlamaq bolǵan.

Kim biledi,
Atlantıda jaıly áńgime sol Solonmen birge máńgilikke
umytylyp keter me edi, eger onyń Platon (bd.d.428-348
jj.) degen bilimdar
urpaǵy bolmaǵanda. Platon óziniń
«Tımeı» jáne «Krıtıı» atty pálsafalyq eńbekterinde
Solonnan babalary estip, odan ózine
jetken áńgime retinde
osy jaıttarǵa keńinen toqtalady.

Bir qaraǵanda Platon áńgimesiniń qııaldan shyǵaryl­ǵan­daı kórinetini bar. Biraq ózi aqyndardy qııalı dep synap-mineýge
qumar Platonnyń ańyzdan góri naqty derekterge
yjdahat qoıatyn ǵalym ekendigin
eskersek, áńgime negizinde aqıqat jatqandyǵy da baıqalady. Biraq
qandaı aqıqat?

Amal qansha, adamzat balasy eki jarym myń jyldan beri bul saýalǵa naqty
jaýap taba almaı keledi. Esesine
boljam-joramaldar shash etekten. Biri Atlantıdany Atlant muhıtynyń tabanynan izdeýdi usynsa, kelesisi ony alystaǵy Amerıkanyń
baǵzy órkenıetteriniń
biri sanaıdy. Ishinara
belgisiz
aral-memleketti áıgili Bermýd úshtaǵanymen
baılanys­ty­ra­tyndar da ushyrasady. Eń kónekóz kitaptardyń
biri sana­latyn «Táýratta» osy bir
memleket-aral týraly eshqandaı tus­­­pal-derek kezdespeıtindigi de kezinde bul baǵyttaǵy iz­­­de­nisterdi san ret tyǵyryqqa tiregen. Biraq jerdiń tereń qat­parlarynan ǵylymǵa áli belgisiz
bolyp kelgen kóne órkenıet oshaqtarynyń orny tabylǵan saıyn Atlantıda jaıly áńgimeniń de oqtyn-oqtyn qaıta qaýlaı jóneletini bar. Búgingi tarıh, arheologııa,
geologııa, muhıttaný sekildi ǵylymdarda qarqyndaı damyǵandary úshin
belgili bir deńgeıde osy ańyzben ushtasqan nemese
ańyzǵa bergisiz
Atlantıdaǵa qaryzdar. Al, bul taqyryptyń ádebıet pen kı­­nematografııaǵa tıgizgen áserin aıtpaı-aq qoısaq ta bolady. Atlantıda
jaıly jazylǵan shyǵarmalar men túsirilgen fılmderdiń erjúrek saıahatshylar
men jaratylys jum­­baq­­taryn sheshýge qumar ǵalymdardyń áli talaı jas býynyn tár­bıeleıtindigine kúmán joq.

Sonymen, Platon jazyp qaldyrǵan osy bir Atlantıda dep
atalatyn el tarıhta rasynda da boldy ma? Bolsa, orny qaı jer, turǵyndary kimder
bolǵan? Osy saýalǵa biz de hal-qaderimiz jetkenshe jaýap izdeýge tyrysqanbyz.
Atalmysh taqyrypqa qatysty ár túrli bastaýhattarda ushyrasatyn de­­rekterdi ózara
ushtastyrý barysynda atlantologııa salasynda bu­­ǵan deıin jasalyp kelgen
joramaldardyń qaı-qaısysyna da kereǵar keletin pikirge toqtaǵanymyzdy da jasyra
al­maı­­myz. Iaǵnı, estir qulaqqa tosyn estilse de aıtaıyq, Platon, Abaısha aıtqanda
Aplaton shaldyń ataqty Atlantıdasynyń tur­ǵyndary prototúrkiler bolǵan degim
keledi. Iá, ıá, bizdiń baıyr­­ǵy babalarymyz. Bundaı túıin jasaýǵa qandaı dálel-dáıekterimiz
bar? Endi solarǵa toqtalaıyq.

Áńgimeni saýaldan bastaǵan jón sekildi. Kóne mysyr­lyqtar men
baǵzy grekterge belgili bolǵan jáıtti jaǵra­pııa­lyq turǵydan eki eldiń
ortasynda jatqan jebireıler men arabtardyń bilmeýi qalaı? Mysaly, eki adamnyń áńgimesin
tas kereń bolmasa ortada otyrǵan úshinshi kisiniń estimeýi múmkin be? Árıne, múmkin
emes. Olaı bolsa ne jebireı, ne arab kóne jazbalarynda Atlantıdaǵy qatysty qandaı
da bir derekter saqtalýǵa tıis qoı.

Ras, «Quranda» da, «Táýratta» da Jaratqannyń qaharyna ushyrap,
turǵyndarymen birge jermen-jeksen bolǵan qalalar men shárlar jaıly áńgimeler
jeterlik. Nuh paıǵambar zamanyndaǵy topan sý nemese keıinirektegi Sodom men
Gomorra hıkaıalary bolsyn, qaı-qaısysy da Atlantıda oqıǵasymen taǵdyrlas
jaıttardan syr shertedi. Biraq Atlantıda emestikteri jáne anyq. Sonda Atlantıda qaıda?
Álde Platon shaldyń Atlantıdasy shynymen-aq qurǵaq qııaldyń jemisi ǵana bolǵany
ma?

Joq, olaı bolmasa kerek. Áıtpese, «Qurandaǵy» «Olarǵa apat ámirimiz
kelgen sátte, ol jerdiń ústin astyna keltirdik. Son­­­daı-aq ústerine erekshe ázirlenip
qyzdyrylǵan tas jaý­­dyr­dyq» (Hud súresi) sekildi sózderdi qalaı túsindirýge
bo­lady. Osy úzindiniń birinshi sóılemi zilzala jóninde-aq bolsyn delik,al
ekinshi sóılemi qýatty janartaý atqylaýynan syr ashyp turǵan joq pa! Al tóńiregine
ot jaýdyrǵan mundaı janartaýlardy «Quran» dúnıege kelgenge deıin arab elderiniń
terrıtorııasynan kezdestire alamyz ba? Árıne, joq. Sondaı-aq búgingi arab mem­­le­ket­terinen
de zilzala, jermen-jeksen eter nemese janartaý tasty alaýynyń astynda qalý qaýpi
tónip turǵan eldi mekenderdi taba qoıýymyz neǵaıbyl. Demek, «Táýrat» pen «Qurandaǵy»
qorqynyshty áńgimeler tek arab nemese jebireı eldi mekenderi ǵana emes, olardan
syrtqaryraqta ornalasqan qalalar jaıynda da bolýy múmkin. Mysaly, Kishi Azııanyń
batysynda nemese Jerorta teńizi araldarynda ornalasqan baıyrǵy kentter
týrasynda.

Súrelerdi zerdelep oqysaq, shynynda da «Quranda» Nuh paıǵambar
qaýymynan keıin apat bolǵan Ǵad áýleti jaıly jıi aıtylatyny baıqalady. «Ǵad qaýymyna
týystary Hudty (ǵ.s.) jiberdik» (Hud súresi). Bizdińshe, Platon Atlantıdasy men
«Qurandaǵy» osy Ǵad ekeýiniń túbiri bir. El ataýy «Quranda» baıyrǵy beınesinde
saqtalsa, grek oqymystysynyń eńbeginde birshama ózgeriske túsken. Biraq ekeýiniń
negizinde de dybystalýy bir-birinen onsha alshaq kete qoımaıtyn Ǵad pen Ad nemese
At sózderiniń jatqandyǵy anyq. Ǵad qaýymyna týystary, ıaǵnı bóten qaýym ókili
retinde Hud paıǵambardyń jiberilýi de bul qaýymnyń semıt násilinen emestigin ańǵarta
túskendeı.

Sondaı-aq, tek grek bastaýhattary emes, atlanttyqtardyń
boıly-soıly, tulǵaly bolǵandyqtaryn «Quran» da joqqa shyǵarmaıdy. «Sol ýaqytta
Alla senderdi Nuh qaýymynan keıin orynbasar qylyp, ári tulǵa jaratylysynda da
artyq qyldy» («Aǵraf súresi). Bul da Ǵad pen Atlantıdanyń bir ekendigine dálel.
(Land latyn tilinde jer degendi bildiredi, ıaǵnı Atlantıda sózin taratyp oqıtyn
bolsaq, Ad nemese Ǵad jeri degen sóz shyǵady – Á.B.). Rasynda da «Qurannyń» haqıqattyǵyna
kim shek keltire almaq!

Mine, dál osy arada biz «Qurannan» tarıhta bolǵan oqıǵanyń
izin izdeýge kirisemiz. Óıtkeni Ǵad qaýymy degenimiz kimder, olardyń tragedııasy
qaı ýaqyt aralyǵynda boı kórsetti degen saýaldarǵa jaýap bere alsaq qana
Atlantıda qupııasyna da birshama jaqyndaı túserimiz haq. Rasynda da «Quran»
zilzala arqyly qalalaryn qıratyp, jermen-jeksen ettik dep kýálik etetin Ǵad qaýymy
degenimiz kimder ózi? Bizge beımálim áli ashylmaı jatqan kóne órkenıet oshaqtarynyń
biri me? Álde tarıh ǵylymy endigi moıyndap úlgergen shyndyq pa?

Baǵzy dúnıe dáýirinen syr shertetin kitaptardy paraqtasaq, bul
saýaldyń jaýabyn tez-aq tabýǵa bolady. «Qurandaǵy» Ǵadtyń kezinde Kishi Azııada dáýirlep
turǵan Hat nemese Het memleketi (b.d.d HÚIII-HII ǵ.ǵ.) ekendigine kim talasa
almaq. Ataýynyń uqsastyǵyn bylaı qoıǵanda, úsh myń jyldaı ýaqyt umyt qalyp, ǵylymǵa
HIH ǵasyrdyń sekseninshi jyldarynda ǵana qaıta belgili bolǵan Het ımperııasynyń
taǵdyry Platon Atlantıdasy bolýǵa egizdiń syńaryndaı suranyp turǵan joq pa!

Osy mańnan, dálirek aıtqanda Kishi Azııanyń soltústik-batysyndaǵy
tóbelerdiń birinen oryny tabylǵan, kezinde Gomerdiń ataqty «Ilıada» eposyna arqaý
bolǵan Troıa qalasynyń da jer silkinisinen opat bolǵany arheologııalyq
zertteýlerden belgili. «Troıa patshasy Prıamnyń qamaly sanalatyn Gıssarlyqtaǵy
«altynshy qalanyń» jer asty dúmpýlerinen keıin jermen-jeksen bolǵany ınınnatı
ýnıversıtetiniń arheologııalyq ekspedıııasy júrgizgen qazba jumystary barysynda
tolyq dáleldengen derek» (Immanýıl Velıkovskıı, «Stolknovenıe mırov», Fenıks.
1996). Al Troıanyń ár mezgilde biriniń ústine biri salynǵan on eki qabat qala-qorymnan
turatyndyǵyn eskersek, bul qala-qabattardyń taǵy qanshasy jer silkinisinen keıin
ómir súrýin toqtatqany jáne belgisiz. Qalaı degenmen de jer silkinisinen qıraǵan
qala oryndaryn biz Palestına nemese Qyzyl teńiz mańaıynan emes, osy Kishi
Azııadan ǵana ushyrata alamyz. Bálkim Platon Atlantıdasynyń prototıpi basqa emes,
Het ımperııasynyń astanasy Hattýsastyń ózi bolar. Álde Hattýsastyń murageri
Hattı ma eken.

Platon Atlantıdanyń tek grek qala-memleketterine ǵana emes,
perǵaýyndar Mysyryna da birshama qaýip tóndirgendigin jazady. Solonǵa Mysyr
abyzynyń «senderdiń babalaryń bolmaǵanda, biz atlanttyqtardyń ezgisine túser
edik» dep rahmet aıtýy da (Platon, «Tımeı») Atlantıdanyń jaǵrapııa jaǵynan
ejelgi Mysyr men baıyrǵy Grekııanyń ortasynda jatqan memleket bolǵandyǵyna bir dálel.
Al bizge málim tarıhtan mundaı eki jaǵyna da úreı tóndirip, qos memleketti de qorqynyshta
ustaı alatyn qýatty memleket tek Het ımperııasy bolǵandyǵy jaqsy belgili.

Biz «Qazyǵurt, topan sý jáne jebireı «Táýraty» degen maqalamyzda
(«Jas Alash», № 99, 2000) hetter men kezinde Qazaqstandy mekendegen
massagetterdi baılanystyra otyryp, hetterdiń prototúrki, ıaǵnı baǵzy túrkiler
ekendigine biraz mysaldar keltirgenbiz. Osy arada sol baǵyttaǵy áńgimeni
birshama tereńdete túsýdiń sáti túsken sekildi. Hetterdiń Kaspıı men Aral teńizderi
mańynan bizdiń dáýirimizge deıingi II myńjyldyqtyń bas jaǵynda negizgi eki baǵytta,
Úndistan men Kishi Azııaǵa qaraı qozǵalǵan arıı – prototúrkilerdiń bir tarmaǵy
ekendigi anyq. Olardyń birqatary jaýlap barǵan jerlerinde, ıaǵnı Kishi Azııanyń
Batysyna, Jerorta teńiziniń jaǵalaýyna ornyǵyp qalsa, endi birazy Sırııa men
Palestınany kókteı ótip, Egıpetke jetedi. Shamasy, bular Lev Gýmılev aıta
beretin «uzyn arqan, keń tusaý» endigi soǵyssyz tura almaıtyn bolyp qalǵan jaýjúrek
te erkindik súıgish rýhy azat jandar bolsa kerek. Mysyr tarıhyna gıksos degen úreıli
atpen engen bular perǵaýyndar elin júz jyldaı (b.d.d.1710-1560 j.j.) emin-erkin
bılep-tósteıdi. Antıka jazba derekterinen bir emes, bildeı alty gıksos patshasynyń
esimi jaqsy belgili. Olardyń arasynda tarıhta erekshe iz qaldyrǵany – Hıan
(b.d.d.HÚII ǵ.). Osy patsha «Táýratta» de kirgen. Onda «Gıksostar patshasy Hıannyń
esimi planetanyń ataýy. Kún... (tup-týra osylaı – Á.B.), ıaǵnı tabynatyn qudaıynyń
juldyzynyń aty» (Amos 5:26, Immanýıl Velıkovskıı, «Edıp ı Ehnaton», Fenıks,
1996) degen joldar bar. Osynyń ózi-aq gıksostardyń bizdiń baıyrǵy babalarymyz
sekildi Kúnge tabynǵandyǵyn, olardyń arasynda Kún ataýynyń dál búgingi qazaqtardaǵydaı
arada sandaǵan ǵasyrlar jatsa da esh ózgerissiz dybystalǵandyǵyn aıqyn ańǵartyp
turǵan joq pa! Tarıhı jazbalar, sondaı-aq, gıksostar arasynda Umaı degen sózdiń
de qatty qadirlengendigin tilge tıek etedi. Mysyrlyqtarǵa arbaǵa minip soǵysýdy
alǵash úıretken de – solar, ıaǵnı qashanda tarıhtyń dońǵalaǵyn qozǵaýǵa bar da, úlesti
bólisýge kelgende abyroı-ataqtan jurdaı
bolyp shyǵa keletin kóshpeli gıksostar bolatyn.

Bizdińshe hetter Egıpetke ǵana atoı sap qoımaı, Krıt, Kıpr
sekildi Kishi Azııa jaǵalaýyna jaqyn jatqan araldarǵa da quryq tastaǵan sekildi.
Kıprdiń kezinde Alash atalýy, Krıt aralyndaǵy Ida taýynda Qarqara atty shyńnyń
(Gomer «Ilıadasynda» sóz bolady) kezdesetindigi osyndaı oılarǵa bastaıdy.

Bulardyń syrtynda, massa-het babalarymyzdyń Kishi Azııada
b.d.d. HÚIII-HIII ǵasyrlar aralyǵynda óz táýelsiz memleketin quryp, dáýirlep turǵandyǵy
tarıh moıyndaǵan shyndyq. Bálkim tórkinin áli kúnge deıin ustatpaı kele jatqan túrki
syna jazýynyń qupııasyn da sol dáýirlerden izdeý kerek bolar. Áıtpese ony
fınıkeı nemese arameı álipbıiniń kóshirmesi qylyp shyǵara salýdan utarymyz
shamaly. Kerisinshe, osy mol qazyna baılyǵymyzdy biz olardan emes, olar bizden juǵystyryp
alǵan bolsa she?

Endi Atlantıdaǵa qaıta oralaıyq. Platon At­lan­tı­dasynyń
tabıǵı apattardyń saldarynan sýǵa shógip ket­kendigi belgili. Mundaı sebepti Het
ımperııasynyń kúıreýine baılanysty aıta alamyz ba? Óıtkeni tarıhtan onyń b.d.d.
HII ǵasyrdyń basynda belgisiz «teńiz halyqtarynyń» (aheılik grekter bolsa
kerek) shabýylynan keıin qulaǵany bel­gili. Osy tusta batyl joramal jasaýdyń qajettigi
týyn­damaq. Kim-kimge de Kishi Azııanyń seısmografııa jaǵy­nan turaqsyz aımaq
ekendigi jaqsy málim. Túrkııada bolǵan ótken jylǵy qaıǵyly jer silkinisteri de
sonyń bir aıǵaǵy. Al osyndaı jer silkinisteri bul óńirde buryndary da bol­mady
dep aıta alamyz ba? Mysaly, «teńiz halyqtarynyń» talaýyna túserden buryn Het
ımperııasyn joǵarydaǵydaı tabıǵat apattary silkilep alǵan bolsa she? Nemese
kezinde birshama kólemdi bolǵan Kıpr nemese Krıt araldarynyń biraz bóligi sý
asty dúmpýlerinen keıin teńiz astyna shógip ketken dep boljasaq? Basqa-basqa, dál
mundaı oqıǵalardyń bolǵandyǵyn bul aımaqtyń geologııalyq tarıhy joqqa shyǵarmaıdy.
Tarıhshylar Krıttegi ataqty mınoı mádenıe­­ti­niń joǵalýyn basqa emes, osyndaı
tabıǵat-ana minez kór­setken oqıǵanyń saldarynan boldy dep túsindiredi.

Biz erterekte túrkiniń qasqyr (Kók Bóri) mıfi orasan zor kólemdegi
tabıǵı apattyń jańǵyryǵy degen pikir aıtqan bolatynbyz. Al mıfke muryndyq bolǵan
apat sebepshisi jerge soqtyǵysqan kezbe kometa nemese qýatty jer silkinisi bolýy
múmkin dep topshylaǵanbyz. Mıftegi bir taıpa halyqtyń túgel qyrylyp qalýy
motıvin osylaı túsindirgenbiz. Asyly, «Quran» men «Táýrattaǵydaı» óz
eserlikterinen nemese kúnáharlyqtarynan quryp ketken halyqtar jaıly dinı jeli
baıyrǵy túrkilerge de tanys bolǵan sekildi. Lev Gýmılev «ańyzǵa qaraǵanda, so
rýynyń barsha adamy ózderiniń eserliginen qaza tabady (onyń ne ekeni aıtylmaǵan),
tek qanshyq qasqyrdyń tórt nemeresi ǵana tiri qalady» dep kezinde V.A.Arıstov
jazyp alǵan ańyzdan derek keltiredi (Lev Gýmılev, «Kóne túrkiler», 1994 j.) Bul
da kóne túrkiler arasynda belgili bolǵan qanshyq qasqyr týraly ańyzdyń bir nusqasy.
Mıftiń kópshilikke málim nusqasynda bir taıpa el kórshi dushpandarynyń shapqynshylyǵy
kezinde túgel jer jastanatyn bolsa, munda óz eserliginen qaza boldy dep
aıtylady. Ol ne eserlik edi, Táńiri aldynda kúnáǵa batý ma, álde basqa ma, bul
jaǵy taratylyp-taldanyp jatpaıdy. Degenmen, ańyz astarynan osyndaı da tereń,
rýhanı salmaǵy bar saryndy ańǵarýǵa bolatyndaı. Iaǵnı prototúrkilerdiń Ǵad, ıakı
Atlantıda qaýymdary jaıly óz estelik-túsinikteri bolǵan dep topshylaýǵa haqymyz
bar. Jáne ańyz sıpatynda saqtalǵan bul estelikter óziniń kórkemdigi, bolashaq urpaqtarǵa
berer tálimi jaǵynan Platon shaldyń Atlantıda jaıly áńgimesinen bir de kem túspeıtin
syndy.

Ańyz qaı ýaqyttarda dúnıege kelýi múmkin? Bul, shamasy adamzat
balasy ǵana emes, Jer-Ananyń ózi de ómir úshin jan salyp arpalysqan sát bolsa
kerek. Ǵalamdyq deńgeıdegi surapyl qaqtyǵys nemese ishki silkinis áserinen esten
tana jazdaǵan Jer-Ana qursaǵy kúńirengen dybystar shyǵarady. Ol dybystar qasqyr
«aý-ý-ýyn», ıaǵnı bóriniń ulyǵanyn eske túsiretin. Jaratqan Ieniń Musa paıǵambarǵa
Sınaı taýynda on ósıetti túsiretini de osy tus-ty. Óıtkeni, myna dúnıe ne bolyp
ketti, aqyrzaman kelip qaldy ma dep esteri shyǵa úreılengen ol kezdegi jumyr
basty pende balasyna Jer-Ana qursaǵynan shyǵyp jatqan jańaǵy dybystar Táńiriniń óz
úni sekildi sezilýi ábden múmkin jaıt.

Osy bir sát ár halyqtyń tanym-túsiniginde ártúrli kórinis
tapty. Túrkiler kezekti tabıǵat nemese ǵarysh apatynan aman qalǵan endigi
adamzatty pende balasy men qanshyq qasqyrdyń jatyrynan taratty. Óıtkeni qııalshyl qyr
balalary jańaǵy apattan keıin qasqyrdy Táńiriniń jerdegi bir sıpaty dep qabyldaǵan-dy.
Tek túrkiler ǵana emes, Latyn Amerıkasynyń Vıcholı taıpasy da Eýrazııadaǵy alys
týysqandaryndaı ózderin ıt-ana men adamnan taratady. Asyly, baǵzy túrkiler men
jebireıler júregi aýzyna tyǵyla qulaq tikken dybystardy Jer-Ananyń kelesi
betindegi olardyń babalary da estigen bolsa kerek. Eki qurlyqtaǵy ańyzdardyń ózara
tel qozydaı uqsastyǵyn osylaı túsindirýden basqa amal joq. Salaýatty qısyn
osylaı deıdi. Estýimizshe, Irandaǵy óz adaı qandastarymyzdyń arasynda da
adamzatty ıtbalyq pen adamnyń qosaǵynan taratatyn ańyz bar kórinedi. Mundaǵy
ıtbalyq o basta balyǵy joq ıttiń ózi bolǵan dep jora­­mal­­daýǵa ábden bolady.

Kezinde jer betindegi búkil adamzat balasy kýá bolǵan bul
apat qaı ýaqyt aralyǵynda júz berdi, osy saýalǵa da jaýap bere ketken jón
sekildi. «Quranda» Ǵad qaýymyn jalmaǵan apat Nuh paıǵambar tusyndaǵy topan
sýdan keıin delinedi. Eger «Qurandaǵy» Ǵad pen Kishi Azııadaǵy Het-Hat patshalyǵy
bir qaýym edi degen uıǵarymǵa toqtasaq, bul apat bizdiń dáýirimizge deıingi HIÚ-HIII
ǵasyrlar ara­ly­ǵynda bolǵan dep joramaldaýǵa múmkindik bar. Óıtkeni bul ýaqyt
«Táýrattyń» hronologııalyq rekonstrýkııalanýy boıynsha Musa paıǵambar jebireı qaýymyn
Mysyr quldyǵynan alyp shyqqan kezdermen tustas keledi. Al odan Sınaı taýyndaǵy Táńiriniń
on ósıeti Musa ǵalaıssalamǵa túsetin aıtýly oqıǵaǵa qol sozym ǵana jer.

Babalarymyz sıynǵan degdar bóri obrazy tasasyna jasyrynǵan
tarıhı qupııa osyndaı. Ol adamzat balasynyń basyna túsken alapat apatty kúnderden
syr shertedi. Tek túrki tektes halyqtardyń ǵana emes, búkil adamzat balasynyń
birigýine úndeıdi. Óıtkeni adamzat balasynda Jer-Ana bireý-aq qoı.

Biz Táńiriden Atlantıda surapyly sekildi jaılar endi qaıtalanbasyn
dep tileımiz. Sebebi Jer-Ana aman bolsa, adamzat balasy da ósip-órkendeı
bermek. Al osy bir ańyzǵa bergisiz Atlantıda oqıǵasynyń keıipkerleri bolsa este
joq erte zamandarda Saryarqa men Saharanyń arasyn emin-erkin jaılaǵan, Atlant muhıtyna
esimin bergen bizdiń baǵzy babalarymyzdyń bir tarmaǵy bolatyn.