Maqala
Dúnıejúzilik I «Astana» teatr festıvali jáne álemdik teatrlar tynysy
Elimizde «EKSPO-2017» Halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesi aıasynda úlken mádenı sharalar ótýde. Astanada ótkizilgen osy mádenı sharalardyń qatarynda A.Áshimovtiń 80 jyldyǵyna arnalǵan Dúnıejúzilik birinshi «Astana» teatr festıvali ótti. Nazarlaryńyzǵa osy sharalardyń ótý barysy jáne qorytyndylary týraly belgili synshy, mádenı sarapshy, QR eńbek sińirgen qaıratkeri Álııa Bópejanovanyń serııalyq maqalalaryn usynamyz.
Bólim: Teatr
Datasy: 03.08.2017
Avtory: Әлия Бөпежанова
Maqala
Dúnıejúzilik I «Astana» teatr festıvali jáne álemdik teatrlar tynysy
Elimizde «EKSPO-2017» Halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesi aıasynda úlken mádenı sharalar ótýde. Astanada ótkizilgen osy mádenı sharalardyń qatarynda A.Áshimovtiń 80 jyldyǵyna arnalǵan Dúnıejúzilik birinshi «Astana» teatr festıvali ótti. Nazarlaryńyzǵa osy sharalardyń ótý barysy jáne qorytyndylary týraly belgili synshy, mádenı sarapshy, QR eńbek sińirgen qaıratkeri Álııa Bópejanovanyń serııalyq maqalalaryn usynamyz.
Bólim: Teatr
Datasy: 03.08.2017
Avtory: Әлия Бөпежанова
Dúnıejúzilik I «Astana» teatr festıvali jáne álemdik teatrlar tynysy

Álııa BÓPEJANOVA

synshy, QR eńbek sińirgen qaıratkeri


 

 «ÁLEMDI DÚR SILKINDIRGEN ON KÚN»

(birinshi
maqala)

EKSPO-2017 halyqaralyq
mamandandyrylǵan kórmesi aıasynda Qazaqstannyń  Eńbek Eri, kórnekti
akter, rejısser, ustaz, qaıratker Asanáli ÁShIMOVTIŃ 80 jyldyǵyna arnalyp
ótkizilgen Dúnıejúzilik I «Astana» teatr festıvaline sheteldik qonaqtar osyndaı
baǵa berdi
.

Foto gýgl sýretter jınaǵynan alyndy

Bul kúnderi Elordamyz ózgeshe
tynystap, erekshe jarqyrap, nuryn tógip tur. Elimiz tyńǵylyqty daıyndyqpen
kópten kútken EKSPO-2017 halyqaralyq mamandandy­rylǵan kórmesi 9 maýsym
kúni resmı ashyly­symen-aq halyqaralyq festıvaldar, baı­qaýlar, kórmeler, ózge
de kóptegen mádenı, oıyn-saýyqtyq sharalar sherýi jalǵasyp jatyr. 

Álem jurtshylyǵynyń nazaryna
ilikken Astana­daǵy halyqaralyq mádenı sharalar­dyń ishinde shoqtyǵy bıigi –
Dúnıejúzilik Birinshi «Astana» teatr festıvali bolǵanyna talas joq. QR
Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń uıymdastyrýymen, qazaq óneriniń kózi tiri
ańyzy, Qazaqstannyń Eńbek Eri, KSRO jáne QR halyq artısi, Memlekettik
syılyqtardyń laýreaty, M.Áýezov atyndaǵy akademııalyq drama teatrdyń Kórkemdik
jetekshisi, Qazaqstan Teatrlar assoıaııa­synyń tóraǵasy  Asanáli Áshimovtiń
80 jyldyǵyna arnalyp 17–26 maýsym kúnderi ótkizilgen mándi de mazmundy bul
sharada ulttyq qundylyqtar,  ulttyq bolmys, ulttyq óner pash etildi.

Foto gýgl sýretter jınaǵynan alyndy

Festıval Elorda kınoteatrlarynda ataqty
A.Áshimovtiń 80 jyldyǵyna arnalǵan kınoaptalyqpen bastaldy. Bul shara mereıtoı
ıesiniń ómiri men  shyǵarmashylyǵyna arnap«Qazaqfılm» AQ Mádenıet jáne
sport mınıstrliginiń tapsyrysymen túsiril­gen «Syr tunǵan aısberg» atty
derekti fılmniń (rejısseri O.Baıalbaev) premerasymen ashyldy. Aptalyq aıasynda
taǵy eki derekti fılmniń – «Sharaına-shyndyq she­beri» («Qazaqfılm» kıno­stýdııa­sy,
rejısseri B.Qaıyr­bekov) jáne «Uly toı» (rejısseri A.Ábdik) tusaýy kesildi. Túsirilý
formasy, zerdeleý sıpaty ár basqa fılmder keıipkerdiń aysy men tuysy aralas,
taǵlymdy ǵumyryn ómir-óner aıasynda beıneleýge umtylǵan. A.Áshimovtiń qatysýmen
túsirilgen kórkem fılmder kórsetilgen aptalyq Elorda turǵyndary men qonaqtary
úshin jaqsy tartý boldy. Qalyń jurtshylyq A.Áshimovtiń kitaptary men
kúndelikterin súıip oqıdy. Mereıtoı ıesiniń Máskeýdegi «Hýdojestvennaıa
lıteratýra» baspasynan jaryq kórgen  Kúndelikter kitabynyń tusaýkeseri de
osy kúnderge sáıkestirildi. Baspa dırektory, belgili jazýshy, Reseı ádebıet
akademııasynyń akademıgi G.Prıahın mazmundy bul jınaqtyń tusaýkeseri Máskeýde de
ótetinin aıtty.

Festıval saltanaty aldynda Beıbitshilik jáne
kelisim saraıynda, Qazaqstannyń Eńbek Eri, halyq súıiktisi A.Áshimovtiń ómiri
men shyǵarmashylyǵyna arnalǵan úlken kórme ashyldy. Kórnekti óner qaırat­keriniń
jeke muraǵatynan,  M.Áýezov teatry mýzeıinen (jetekshilik jasaǵan
N.Asanjanova) jáne  Jambyl oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń janynan
ashylǵan A.Áshimov shyǵarmashylyq ortalyǵynan (basshysy T.Sultangereev) kóptegen
qundy jádigerler qoıylǵan, mazmundy da qundy eksponattarǵa baı, tutastaı
alǵanda, mereıtoı ıesiniń ómir-óner belesterimen birge, qazaq teatr-kıno
óneriniń tarıhynan da syr shertetin kóshpeli kórme jumysyn bastady.

Festıvaldiń saltanatty ashylýyna sheteldik qurmetti
qonaqtar, sahnagerler,  óner jurtshylyǵy, zııaly qaýym ókilderi men qalyń
kórermen qatysty. Saltanatta sóıle­gen QR Mádenıet jáne sport mınıstri A.Muha­medıuly
festıval qatysýshylary men kórermenderdi A.Áshimov atyndaǵy I Dúnıejúzilik
«Astana» festıvaliniń ashyl­ýy­men  quttyqtady.

– EKSPO-2017 halyqaralyq
kórmesiniń mádenı baǵdar­lamalary aıasynda uıymdastyrylǵan bul
festıval eń joǵary dárejedegi mereke, búkil teatr áleminiń úlken mere­kesi,
halyqtyń merekesi. Elbasymyz Asanáli aǵamyzǵa már­tebeli «Qazaqstannyń Eńbek
Eri» ataǵyn bergenimen taǵy da quttyqtaımyz
,– deı kele, mınıstr myrza halyq súıispenshiligine
bólengen A.Áshimovke arnalǵan festıval jumysyna úlken tabys tiledi.

– Óner – halyq elshisi, – dedi mereıtoı ıesi A.Áshimov sózinde. –
Bul festıval elimizdiń mártebesi, ónerimizdiń mártebesi. Maǵan jasaǵan
qoshemetterińizge, kórsetken qadir-qurmetterińizge úlken rahmet. Asa qadirli
Elbasyna, halyqqa rahmet. Sizderdiń osy qoshemetterińizden, ystyq yqylas­taryńyzdan
kúsh-qýat alamyn. Bul qoshemet-qurmet maǵan ǵana emes, ulttyq ónerge, meniń aıaýly
dostarym, seriktesterim Ánýar, Ydyrys, Farıda, Esbolǵan, Nurmuhan,
Ázirbaıjandarǵa degen qoshemet-qurmet. Ózderińizge usynylyp otyrǵan festıvaldik
baǵdarlama sizderge rýhanı qýanysh syılaryna, álemdik teatr
qaýymdastyǵyndaǵy  óz ornymyzdy aıqyndaýǵa jaqsy úles bolaryna senemin.

Álem tanyǵan tulǵa Áshimovti aıaqtarynan tik
turyp  qoshemettep, qol shapalaqtarymen uzaq iltıpat bildirgen
halyqtyń qýanysh sezimi zaldy kernedi. Bul ahýal festı­valdiń
ár keshi saıyn qaıtalanyp otyrdy. A.Áshimovke degen jalpyhalyqtyq
súıispenshilikti kórgen sheteldik qonaqtar osy atmosferanyń qudyretin tereń
sezingenin festıval barysynda kóp aıtty. Sonymen álemdik teatr qaýymdastyǵy
men Astana óner zaldarynan tabylǵan qalyń kórermendi Áshimov tulǵasy men
óneri biriktirdi – kúnine eki spektakl, al, keı kúnderi kezdesýler, ózge
de sharalar ótken festıval jumysy qarqyndy da qyzǵylyqty júrdi.

Elimizde osyndaı keń aýqymda, bıik deńgeıde birinshi
ret ótkizilip, on eki teatr qatysqan festıvaldiń baǵdarlamasy qyzǵylyqty
boldy. Eń aldymen atap aıtarymyz – qazaq­standyq bes ujym – «Astana Mıýzıkl»,
«Astana Jastar», M.Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııa­lyq drama teatry,
Q.Qýanyshbaev atyndaǵy akademııalyq mýzykalyq drama jáne  M.Gorkıı atyndaǵy
akademııalyq orys drama teatrlary festıvalda elimizdiń sahna ónerin laıyqty tanytty.

Shetelden qatysqan segiz ujym – Latvııanyń Daýgavpıls
teatry, Qytaı Ulttyq teatry, Germanııanyń Berlın drama teatry, Koreı
Respýblıkasynyń «Mýlkıol» teatry, K.Jantoshev atyndaǵy Ystyqkól oblystyq
mýzykalyq drama teatry (Qyrǵyzstan), Ia.Kýpala atyndaǵy Belarýs ulttyq
akademııalyq teatry, Sh.Rýstavelı atyndaǵy Grýzııa memlekettik akademııalyq drama
teatrlary ónerinen búgingi álemdik teatr ónerindegi úderister tanyldy. Sheteldik
teatrlar  úshin bul sapar – qazaq elin jaqynyraq taný, ózderi úshin ózgeshe
bir álemdi ashý saparlary bolǵandaı.

Festıvalǵa A.Áshimov tóraǵa, quramynda M.Krıstın
Sırejol (Franııa), T.Mılkovskı (Polsha), I.Isra­fılov – (Ázirbaıjan), G.Prıahın
(Reseı) jáne L.Chhar­tıshvılı (Grýzııa) syndy tanymal teatr jáne ádebıet mamandary
bar salıqaly Qazylar alqasy tórelik jasady. Qyzǵylyqty qoıylymdar festıvali
olardy da dúnıetanym, ónertanym kókjıegin  keńeıtýge bastaǵany sózsiz.
Endi birer sóz festıvaldik sheteldik teatrlar qoıylymdar týraly.


ÁLEMDIK TEATRLAR TYNYSY

A.Rýtkevıch.
Bóten mereke. Daýgavpıls teatry (Latvııa).

Qoıýshy-rejısseri P.Plıavnıee.

Búgingi qazaq kórermenine latysh teatry beıtanystaý.
Spektaklderin latysh jáne orys tilderinde qoıatyn   Daýgav­pıls
teatrynyń 115 jyldyq tarıhy bar eken.  Bul san – kásibı teatr degenniń
sınonımi de bolsa kerek, buǵan festıvaldik qoıylymdary dálel.«Bóten mereke»
latvııalyq jas býynnyń jumysy. Teatrǵa kásibı jastardy tartýǵa
«Keńistik-Daýgavpıls» halyqaralyq festıval-laborato­rııasynyń ótkizilýi yqpal
etken. Jas rejısser P.Plıav­nıee  «Bóten mereke» tragıkomedııasyn jas aqyn,
prozashy,  talantty dramatýrg A.Rýtkevıchtiń úsh novellasy boıynsha osy
laboratorııa aıasynda qoıypty. Akterlerdiń aıtýynsha, spektakl sahnada týǵan,
Agnessa qajetti ózgeristerdi  qolma-qol jazyp, ózi de jańa ıdelar qosyp
otyrypty.

 

«Bóten mereke» hrestomatııalyq anyqtamadan kelgende,
qazirgi zamannyń «kishkentaı adamdarynyń» taǵdyry arqaý bolǵan,adam
balasynyń jan jalǵyzdyǵy týraly kúrdeli qoıylym.  Bir-birimen sıýjettik
baılanysy joq úsh oqıǵaǵa – saryn ortaq. Adamnyń birin-biri jatsynýy, tipti
bálen jyl bir shańyraq astynda turatyndardyń birin-biri «kórmeýi», sezinbeýi…
Latysh akterleri  monologtyń,
monodıalogtyń sheberi me dersiz. Birinshi oqıǵa bastan-aıaq  jas qyzdyń
monologyna qurylǵan. Aktrısa K.Veınshteına keıipkeriniń búkil
psıhologııalyq ahýalyn  qarapaıym da shynaıy beredi. Ekinshi bólimdegi Kempir
men Pesh salýshy, úshinshi bólimdegi erli-zaıyptylardyń oıyny da sondaı. Ekinshi
oqıǵada kempir rólin oryndaıtyn aktrısa den­saýlyǵyna baılanysty Latvııadan ushyp
kele almaǵandyqtan, teatr ótinishimen  rólge bir kún ishinde M.Gorkıı
teatrynyń aktrısasy L.Krıýchkova engizilipti. Qazaqstandyq aktrısa úlken sheberlik
tanytyp, teatr jurtshylyǵynan úlken alǵys aldy. Qazylar alqasy qoıylymdy jaqsy
baǵalady.

Lasha Chhartıshvılı, I.Chavchavadze Memlekettik ýnıver­sıtetiniń zamanaýı grýzııa
teatrlaryn zertteý ortalyǵy dırektory, ónertaný doktory:
 – Bul – ıntellektýaldy spek­takl, qoıylý ádisi kúrdeli, munda
akterler úlken sheber bolýy kerek. Monolog óte kúrdeli janr. Birinshi bólimde jas
aktrısa rólin jaqsy alyp shyqty. Úshinshi bólimde akter­lerdiń oıyny obrazdaryna
dál kelip tur. Al ekinshi bólim­degi kórkem róli úshin qazaqstandyq aktrısa
L.Krıýchkovaǵa úlken rahmet. Sheberlik degenimiz osy bolsa kerek.

T.Mılkovskı, Polsha IAST bóliminiń prezıdenti,  áde­bıet jáne teatr
synshysy:
 – Spektakl úsh oqıǵadan turǵanymen, taqyryp ortaq.  Jalǵyzdyq
týraly pálsapalyq saýal týady. Akterlerdiń oıynyndaǵy garmonııa tánti etedi.

I.Israfılov, Ázirbaıjan Memlekettik ulttyq akade­mııalyq teatrynyń
dırektory, ónertanýshy, professor:
 –  Qoıylym búgingi kúnniń ózekti  máselesin kóteredi. Úsh bó­lim­de
de alyp bara jatqan oqıǵalyq qatar joq, soǵan qaramastan akterler
keıipkerleriniń arasyndaǵy qarym-qatynasty, jalpy atmosferany sheber jetkizedi.
Bárinde garmonııa bar.

M.Krıstıan
Sırejol, Sorbonna ýnıversıtetiniń pro­fessory, ónertaný doktory:
 – Latvııa eliniń
ónerimen birinshi ret kezdesip otyrmyn. Qoıylym qatygezdik pen bótendik,
qoǵamdaǵy jatsyný týraly. Adamnyń jan dúnıesi týraly.  Oıyndy zal jaqsy
qabyldady. Menińshe, spektakl teledıdarlyq sıtkom prınıpimen, tek basqasha
mánerde  qoıylǵan.

 

Beısana
qaýyshý
. Berlın drama teatry.

Mátin avtory jáne qoıýshy-rejıserler K.M.Horn, N.Mýtıch.

 

«Beısana qaýyshý» – zamanaýı drama. Berlındik
nemis bıshisi, horeograf jáne oqytýshy Katarına Horn men bosnııa-serb
drama jáne qýyrshaq akteri, bıshi jáne oqytýshy Nemanıa Mýtıchtiń shyǵarmashylyq
odaǵy nátıjesinde qoıylǵan. Bos keńistik. Qoıylym qyz ben jigittiń
ǵashyqtyq, bálkim, qumarlyq  bıinen bastalady. Áldebir kafe ne syra
bary. Nemis qyz (K.Horn) jáne bosnııalyq jigit (N.Mýtıch), sonsoń oqıǵaǵa
mýzykasymen atmosfera jasap, syrttaı baqylaýshy jalǵyz mýzykant (Ia.Novosel).
Qoıylymda  eki el ókiliniń ómirlik jaǵdaılary negizge alyna
otyryp, búgingi álemniń kókeıkesti máseleleri talqyǵa túsedi.
Keıipkerlerdi túrli mádenıetter men dástúrler ókilderiniń arasyndaǵy túsinistik
jáne óz elderi arasyndaǵy ótken kezeńdegi jáne qazir qalyptasyp otyrǵan
saıası jáne áleýmettik ahýaldar jaǵdaıynda úılesimde ómir keshe alý máseleleri
tolǵandyrady. Mysaly, Katarına ábden qurylymdanǵan, bári tek zańmen retteletin
qoǵamnyń, al jany tabıǵılyqqa, tabıǵatqa qushtar Nemanıa soǵys zardabyn áli
tartyp otyrǵan qoǵamnyń ókili. Keıipkerlerdiń ǵashyqtyq sezimderi jáne
dúnıetanym, ómirtanymdaǵy alshaqtyqtardan týyndaıtyn renish, psıhologııalyq tartys
bı jáne drama tilimen jetkizildi. Dramalyq bólikte eki dúnıetanym qatar
sóıleıtin epızod qyzǵylyqty jáne áserli. Avtorlar horeograftar bolǵan sebepti
me, bıge basymdyq berilgendeı. Qoıylym basyndaǵy bı tym uzaq jáne dramalyq
mátinderdiń keı tustarda kórermenge estilýi qıyndaý boldy. Festıval
baǵdarlamasyn túrlendire túsken spektakl týraly qazylar alqasynyń pikiri
tómendegideı.

G.Prıahın, jazýshy, akademık,
«Hýdojestvennaıa lıteratýra» baspasynyń dırektory (Reseı):
 – Sonaý 70-jyldary jertólelik
teatrlar, keıinnen stýdııalyq teatrlardy kórgen edim. Qoıylym sony eske
túsiredi. Negizgi kórkemdik quraly – bı. Soǵys, mahabbat, adamnyń ózin-ózi
izdeýi. Menińshe, qyzǵylyqty qoıylym.

I.Israfılov (Ázirbaıjan) – Qazaq teatrlaryn kórdik,
birshama tanym aldyq. Nemis teatrynyń spektakli bıge qoıylypty. Bul – HHI
ǵasyr basynda bolǵan avangard. Seno­grafııa meılinshe jutań, árıne, maqsatty
túrde. Demek, biz akterlik oıyndy baqylaımyz. Fılosofııalyq máseleler
qarastyrylatyn qoıylymda rıtmoplastıka estetıkasy bar. Bı, qozǵalys – adamnyń
ishki jan dúnıesi, al keıde dıalog.  Sahnalyq kvant – jaryq jarq etedi de,
sezimder basqa deńgeıge kóteriledi. Kameralyq atmosfera bárin ustap tur, biraq,
tez-tez aıtylǵan sóz jetpeı jatyr.

T.Mılkovskı, (Polsha): – Bı men sózdi biriktirý jandy
dástúr. Kezinde teatrlar  úshin bıshi akter ıdeal edi. Bul jańa formadaǵy
plastıka. Sizder óte jandy taqyrypty qozǵaǵansyzdar: ár túrli mádenıettiń
adamdary ózin-ózi qaıtse tabady? Kúrdeli saýal… Biz spektaklderden  ár
túrli estetı­kalyq baǵyttar  kórdik.  Mysaly, qazaq spektakl­derinde
bı ekspressııasy myqty bolyp keledi. Sizderde de bı myqty, sózdi de myqtylaý kerek
edi.

M.Krıstıan Sırejol (Franııa): – Batys teatrlary bıge qaıta
oralǵan sııaqty. Biraq, men batys jáne shyǵys teatrlarynan anaý aıtqan
aıyrmashylyq kórgen joqpyn. Sóz, án men bı ekeýinde de bar. Bul qoıylymda bı men
sahnalyq oıyn, ıaǵnı akterlik oıynnyń birligin kórdik. Degenmen de, sózden góri
zamanaýı bıdiń qýattyraq shyqqany kórinip-aq tur.

 

Shekspır.
Otello. Koreı Respýblıkalyq «Mýlkel» teatry.

Qoıýshy-rejısseri
S.Hyn Ok.

Bul «Mýlkel» teatrynyń  Qazaqstanǵa ekinshi
sapary. 2011 jyly  «Jibek joly» Halyqaralyq teatr festıvali baǵ­darlamasy
aıasynda Almatyda, respýblıkalyq Koreı mýzy­kalyq komedııa teatrynda M.Gorkııdiń
«Shyńy­raýdasyn» kórsetken.         «Mýlkel»
– koreı tilinde tolqyn degen maǵynany bil­diredi. Belgili koreı rejısseri Son
Hyn Oktyń bastama­symen 2008 jyly uıymdastyrylǵan zamanaýı teatrda jas
talanttar bas qosqan.  Koreı sahna ónerindegi jańa tolqyn, ózderiniń
anyqtamalaryna qaraǵanda, sahnada  drama, bı, mýzyka, ádebıet jáne
beıneqatar jáne t.b. paıdalana otyryp, jalpy oryndaýshylyq ónerge jańalyq
engizý, oı men pálsapany «fızıkalyq tilmen» jáne qımyl-qozǵalys plastıkasymen
berý baǵytyn ustanady. Festıvalǵa alyp kelgen «Otello»  qoıylymy da osy
stılde qoıylǵan.

 

«Mýlkeldiki»  tragedııanyń meılinshe
qysqartylǵan nusqasy. Ádette eki-úsh saǵat júretin qoıylym bir saǵatqa
syıǵyzylypty. Negizgi konflıkt Otellonyń Iagonyń aldaýyna túsip, qyzǵanyshqa boı
aldyrýy, aqyr sońy belgili. Spektakl sımvoldarǵa, bıge qurylǵan. Kostıýmder,
ár  túrli qalyp alatyn matalar jaryqpen qubylady. Úlken ekran. Qara
Aı.  Soldattar shyǵady. Bireýiniń shalbar-kostıými qan.
Dezdemona shyǵady – qara kostıým –
Emılııa. Otello, ja­nyn­da qara saıtan aınalyp júr. Quddy Kóleńkeler teatry.
Kópshilik manekender sııaqty.  Qara Aı birtindep joǵalady. Oqıǵalar óz
retimen júredi. Otello kúdik ala bastasa boldy, qara kıgender «Qorǵansyzdyń
kúnindegi» Túnekteı, biraq ekranda Sulbalar bolyp  oǵan antalaı tap
beredi. Biraq, qasiretti fınalda ádettegideı qaıǵy-qasiret shegý joq. Sahnanyń
bir shetinde kebinge oraǵandaı Dezdemona, kelesi shetinde Otello jatady.
Kórer kózge ádemi, plastıkasy, qımyl-qareketi, sımvoldary oqylatyn qoıylym,
biraq, tragedııa deý qıyn.

Rejısser Son Hyn Okpen sóıleskenimizde, «Otellony»
aldymen balet etip qoıǵanyn, sodan keıin balet pen dra­manyń sıntezin jasaǵysy
kelgenin, postmodernıstik stıl­de sheshkenin, bul rette negizgi konepııa etip
betoramaldy alǵanyn aıtty. Kezekti jańa qoıylymy eken, festıvalǵa shaqyrý alǵan
soń ákelgen, áli de jetildire túspekshi.  Taǵy bilgenimiz – repertýary
salmaqty eken. Álemdik klassıkadan Shekspırdiń «Gamletin», Gorkııdi, Chehovty,
Ibsendi, Mopas­sandy sahnalapty. «Otellony» jańasha oqýdyń bul túrine pikirler
estý  ózine qyzǵylyqty bolypty.   Al qazylar alqasy músheleriniń pikiri
ekige jaryldy.

Asanáli Áshimov, Qazaqstannyń Eńbek Eri, Qazaqstan Teatrlary assoıaııasynyń
tóraǵasy, qazylar alqasynyń tóraǵasy
: – «Otello» Shekspırdiń kóp qoıylǵan tragedııa­larynyń biri. Qazaq
teatrlary da qoıdy. M.Áýezov teatrynyń ózinde úsh ret qoıylǵan. Otello rólin
alǵashqy qoıylymda Qapan Badyrov, 1964 jylǵysynda Sháken Aımanov, al sońǵy
qoıylymda osydan úsh jyldaı buryn Erlan Bilálov oınady. Ár qoıylymda jańa
traktovka. Al koreılik jas teatr múldem ózgeshe, ózinshe sahnalapty.
Spektakldegi ıntrıga belgili, Shekspır keıipkerleri belgili. Materıal barynsha
yqshamdalyp, negizgi tartys ǵana qaldyrylǵan. Jas býynnyń kózqarasy, osylaı da
qoıyp kórýge bolatyn shyǵar. Endi synshylardyń pikirin tyńdaıyq.

T.Mılkovskı (Polsha): – Shekspırden
bárin tabýǵa bolady. Munda sahnalyq áreket, senografııa organıkasy bar. Alǵashqy
planǵa detaldar shyǵarylǵan. Motıv aıqyn, basty ıdeıasyn alǵansyzdar. Zulymdyq,
túnek, túısik. Munyń bári jaryqpen berilgen. Spektakldiń jalpy ıntonaııasy men
kóńil-kúıi berilgen. Ómirimde kórgen qysqa «Otello». Osylaısha da qysqa qoıýǵa
bolady eken.

M.Krıstıan Sırejol (Franııa): – Qazirgi teatrlar mátindi
bılep beretin boldy.
Bul, tipti,
tendenııaǵa aınaldy. Bul spektaklde mátindi beıimdeý problemasy da bar.
«Otello» tym jeńildetilgen. Bı taptaýryndy kórindi. Dezdemona romantıkalyq
HVIII  ǵasyrdyń keıipkeri, al Bıanka Karmen bolyp júr… Men qoıylymnyń
dekoraııasy úshin rahmet aıtar edim.

I.Israfılov (Ázirbaıjan): – Qoıylym bir saǵat on mınýt
júrdi. «Otello» úshin tym az ýaqyt desek te, spek­takldi qalaı qoıýdyń naqty
reepti joq. Degenmen de, áý bastan-aq akterlerdiń asyǵys, birden nátıjege
oınaıtyny baıqaldy. Ujym jas, sondyqtan da tilek retinde aıtarym –
qoıylym tragedııa bolýy úshin dálel-dáıek qaldyrylmaǵan. Iago nege qarsy, osy
belgisiz. Teatr óz nusqasyn usynǵan, rejısserlik tapqyrlyqtar kóp, akterlerde
sheberlik bar, plastıka bar, qoıǵan mindetti oryndap júr, alaıda, spektaklde eń
bastysy joq, tragedııa joq. Bul qoıylym azdap Shekspır, jeńil júredi, biraq
tolǵandyrmaıdy.

G.Prıahın  (Reseı): – Ońtústik Koreıa teatryn alǵash ret
kórdim. Horeografııasy kóp jaıtty meńzeıdi. Grotesk bar, búginde otany bólek óz
baýyrlaryna arnalǵan ustamdy parodııa. Qoıylymnyń astar-aǵynyn zal jaqsy túsindi
dep oılaımyn.

Lasha Chhartıshvılı (Grýzııa): – Shekspırdiń HH ǵasyrda
Anglııada, Italııada qoıylýynan doktorlyq eńbek jazǵan men úshin bul óte
qyzǵylyqty qoıylym. Men de úlken shyǵarmany osylaısha bir saǵatta qoıýǵa bolady
eken-aý dep oıladym. Spektakl stılıstıkasy fızıkalyq teatrǵa jaqyn. Rejısser
ózderiniń baǵyttaryna saı, fızıkalyq qımyl-qareketterge ıek artady jáne
konepııasy, kózqarasy kórinedi. Jaryq spektakl konepııasynyń quramdas
bóligi, senografııada mata jaqsy oınatylǵan.  Shyǵysta mundaı teatrdyń
bolýy men úshin tosyn syı. Teatrdy, rejısserdi  qyzǵylyqty eńbegimen
quttyqtaımyn.

Óner merekesine Ortalyq Azııa teatrlarynan belgili
qazaq jazýshy-dramatýrgy S.Dosanovtyń «Adamzattyń anasy»
dramasymen Qyrǵyzstannyń K.Jantoshev atyndaǵy Ystyqkól oblystyq mýzykalyq drama
teatry
 qatysty. Teatrdyń kórkemdik jetekshisi D.Nurǵazıev
sahnalaǵan qoıy­lym búgingi qoǵam, áleýmet úshin asa kókeıkesti jer máselesin
kóteredi. Pýblııstik saryndy, qoǵamdyq-áleýmettik mańyzy bar qoıylym
qyrǵyz eliniń belgili teatrynyń búgingi baǵytynan habardar etedi.

Festıvalǵa ár  túrli  estetıkalyq
baǵytty ustanatyn sheteldiń teatrlar qatysqanyn joǵaryda aıtqanbyz. Qytaı
Halyq Respýblıkasynyń Mádenıet mınıstrligine qaraıtyn Ulttyq teatry  «Lýoch
eli»  (H.Veırýo)
 atty zamanaýı áfsana kórsetti. Estetıkasy múldem
basqa, akterleriniń daýsy spektakldegi tartysqa oraı óte ashyq, qýatty, sahna
plastıkasy joǵary bolsa, A.P.Chehov atyndaǵy Máskeý Kórkem
teatrynyń «Po jelisimen» spektakli 
bir akter teatry. Reseıde óte
belgili esim, dramatýrg, teatr rejısseri, akter  E.Grıshkove  Edgar
Ponyń mıstıkalyq áńgimeleri jelisimen qoıǵan, eki keıipker kezektesip
jantúrshiktirerlik kúldirgi áńgimeler aıtatyn spektakl – akterlik oıyn bıigi.

 

Festıval qonaqtary men kórermenderi shetel
teatrlarynyń repertýarynan úzdik degen spektaklderin kórýge múmkindik aldy. Belarýs
memlekettik Ia.Kýpala atyndaǵy akademııalyq drama teatrynyń nemis dramatýrgy
I.Laýzandtyń «Keńse» pesasy
 boıynsha spektakli, ataýynan bilinip
turǵandaı, búgingi keńselerdegi tynys-tirshilik týraly. Jas rejısser E.Averkova
sahnany túgelimen keńsege «aınaldyrǵan» – qat-qabat, biriniń ústine biri
qoıylǵan, ulǵaıtylǵan A-4 formatty qaǵazdar, qap-qara oryndyqtar, zamanaýı
keńseler atrıbýtynyń bárin tabasyz. Alyp bara jatqan sıýjet joq, esesine  osy keńsedegi bes qyzmetkerdiń  bir-birmen taıtalasy jáne qyzmet orny men spektakl
boıy kórinbeıtin «qaharly bastyqtyń» aldynda óz mártebesi úshin kúresi barysyn
tamashalaısyz. Belarýstyq  akterlerinde
groteskke deıin jetetin  ansambldik oıyn bar.

 

Festıvaldiń sońǵy spektakli ataqty R.Stýrýanyń
Sh.Rýs­tavelı atyndaǵy Grýzın memlekekttik akademııalyq drama teatryndaǵy
«Marııa Kalas
Sabaq». Qoıylym  Beıbitshilik jáne
Kelisim saraıynyń sahnasynda, ıaǵnı ótken ǵasyrdyń 50-jyldaryndaǵy ataqty opera
juldyzy Marııa Kallas jas ánshilerge sheberlik sabaqtaryn ótkizetin «aýdıtorııada»,
sahnanyń eki jaǵyndaǵy úsh-tórt qatar oryndyqtarǵa jaıǵasqan kórermenniń kóz
aldynda ótti. Kallastyń ótken ómiri, opera óneriniń bıik shyńyna shyǵý joly
týraly  úzik-úzik estelikteri, baıansyz mahabbat, ókinishti tolǵanystary
tutas bir monolog quraıdy. Ónerge kelgende ór, túri susty, talapshyl Kallas
beınesin  aktrısa L.Alıbegashvılı grýzındik
akterlik mektep órneginde,  bıik
teatraldyq notada oınaıdy. Qoıylym kýlmınaııasynda operamen qoshtasyp, «La
Skalada» sońǵy ret án shyrqaǵanda keıipkeriniń bar jan qasiretin sezinemiz.
Stýrýa qoıylymy festıvaldiń jarasymdy sońǵy akkordy boldy.

 

Robert Stýrýa: «Asanáli Áshimov
– uly akter!»
  

Birinshi Dúnıejúzilik «Astana» teatr festıvali
A.Áshimovtiń shyǵarmashylyq keshimen qorytyndylandy. «Qazaqstan» konert zalynda
ótken keshke jınalǵan jurtshylyq mereıtoı ıesine arnalǵan, jón-josyǵyn biz joǵary
aıtyp ótken kórmeni endi osynnan tamashalady.  Kesh bastalarda jınalǵan
qalyń jurtshylyq otbasy – aıaýly jary Baǵdat, uly Asanáli men qyzy Saǵınanyń
ortasynda qyzyl kilemmen júrip kele jatqan Áshimovti erekshe qurmetpen qarsy
alyp, sahna tórine shyǵardy.

Keshtiń ashylý saltanatynda QR Mádenıet jáne sport
mınıstri A.Muhamedıuly  sóz sóılep, festıvaldiń tabysty ótkenin atap
ótti.

– Eldiń atyn er shyǵarady. Bizdiń elde úlken tulǵalar, uly óner ıeleri
qashanda qadir qurmetke ıe. Elbasymyz babalar rýhyn jalǵastyrýymyz kerektigi
týraly aıtqan bolatyn. Keshegi ata-babalarymyzdyń, alyptardyń jalǵasy Asanáli
aǵamyzdyń toıyn Astana tórinde ótkizip otyrmyz
, – deı
kele,  mınıstr myrza mereıtoı ıesine, festıval qonaqtaryna, jınalǵan
jurtshylyqqa alǵysyn bildirdi. Osydan keıin mınıstr A.Muhamedıuly Túrki
mádenıetiniń halyqaralyq  «TÚRKSOI» uıymynyń  Bas hatshysy D.Qaseıinov
ekeýi A.Áshimovke túrki áleminiń mádenıetin damytýǵa qosqan úlken úlesi úshin
Altyn medal tapsyryp, shyǵarmashylyq tabystar men uzaq ǵumyr tiledi.

Sahnaǵa  Grýzııanyń memlekettik Sh.Rýstavelı
atyndaǵy teatrynyń kórkemdik jetekshisi, rejısser, ataqty R.Stýrýa kóterildi. Ol
mereıtoı ıesi óneriniń dara sıpatyn Shekspırge súıene otyryp zerdeleı kele,
A.Áshimovti uly akter dep atady jáne óziniń kelesi jyly ótetin 80 jyldyq toıyna
shaqyrdy. Ataqty sahnagerdiń shynaıy lebizine yrzashylyq bildirgen Áshimov, óziniń
kópten beri Stýrýanyń qoıy­lymynda Korol Lır rólin oryndaýdy armandaǵanyn, al
mereıtoıǵa mindetti túrde baratynyn aıtty.

Bul keshte sahna Áshimov keńistigine aınaldy. Úlken de
saltanatty zaldyń sahnasynda turǵan Áshimov pen ekran­daǵy  «Syr
tunǵan  aısberg» fılmindegi Áshimov
qat-qabat syr shertti. Kórkem de derekti fılmderdegi jáne spektakl­derden
kadrlar jalǵasyn taýyp, ustaz Áshi­movtiń shákirtteri – «Astana Opera»,
Q.Qýanyshbaev atyndaǵy, «Astana Mıýzıkl» teatrlarynyń jas akterleri sahnada
jarqyldady.

Sháken Aımanovtyń ataqty «Jıyrma bes» ánine
tebirengen zal akterdiń monologyn tebirene tyńdady.

– Ónermen
órnektegen ómirimniń ótkenine kóz júgirtsem, oılaǵan oılarym emes, oınaǵan
rólderim kóńilime jubanysh bola­tyn sııaqty. Qallekı – qazyǵym, Seraǵań –
senimim, Sábıralar – tunǵan meıirimim, Shákender – shapaǵatym, Toqpanov pen
Mámbetov – altyn qazyǵym edi. Bárin-bárin saǵynamyn, ónerdegi dostarymdy da
saǵynamyn…
 Júrekjardy jyr-monologtan  Raıymbek, Ánýar, Esbolǵan,
Nurmuhan, Ydyrys pen Farıdalar;  asyl ana Tájihan, «jarqyrap kún de
bolǵan, aı da bolǵan»  aıaýly jary, belgili opera ánshisi  Maıra,
uldary Mádı men Saǵıǵa seziletin alapat saǵynyshqa zal da ortaq bolǵandaı edi.

Atalǵan akterlik esimderdiń barlyǵy da qazaq
óneriniń qara shańyraǵynyń irgetasyn qalap, qazaq óneriniń juldyzyn
jaqqan tulǵalar. Olardyń amanatyn arqalaǵan A.Áshimov kórkemdik jetekshilik
etetin sol qara shańyraq M.Áýezov atyndaǵy akademııalyq drama teatry
G.Gaýptman pesasy boıynsha ataqty «Ymyrttaǵy mahabbat» spektaklinen úzindi
usyndy. «Teńizdiń dámi tamshydan» degenge saıǵanda, zaldaǵy jurtshylyq  bar
ynta-shyntasymen sahnadaǵy kórkem oıynǵa den qoıdy. Bas keıipker M.Klaýzendi
oryndaıtyn has sheber A.Áshimov oıynynyń bir sátin bolsa da kóńilge túıip
alǵysy kelgendeı.

Keshtiń asa áserli tusy bala Asanáliniń sahnaǵa
shyǵyp, ákesine arnap án aıtýy boldy. Áke jolyn jalǵas­tyratyn talantty
perzentke qalyń jurtshylyq úlken bolashaq tilep otyrdy. Ákeli-balaly Asanáliler
sahna ortasyna shyqqanda zal toly halyq ornynan turyp, qol soǵyp, qoshemet
kórsetti. Zaldyń tynyshtalýyn biraz kútken Áshimov jurtshylyqqa qarata sóz aıtty.

Toı,
mereke, árıne, ár ýaqytta jaqsy. Búginde bizdiń elimizde, uly Qazaqstanymyzda
búkilálemdik toı EKSPO ótip jatyr. Sol qýanysh – bárimizge eń joǵarǵy qýanysh.
Bárimiz osy toıǵa qyzmet etýdemiz. Uly teatr óneriniń EKSPO aıasyndaǵy álemdik
úlken toıy óz máresine tabysty jetti.

Árıne, bul kúnderi maǵan arnap jaqsy sózder aıtylyp jatyr, asyryp
aıtylyp jatyr. Biraq, men endi 80-ge kelgen jasymda neniń artyq, neniń kem
ekenin túsinemin. Sondyqtan  artyq jerin alyp tastaımyn da, sol ózime
kerek paıyzyn alamyn ǵoı. (Zal dý kúldi).

Halqymyzdyń toıy kóbeısin! Osynda biz kelip búkilálemdik festıval jasap jatqanda,
súıispenshilikpen on kún boıy bizdermen birge bolǵandaryńyzǵa, qadir-qoshemet­terińizge
úlken rahmet. Eńbekterińiz jansyn,  qýanyshta­ryńyz molaısyn. Úılerińizdegi
bala-shaǵalaryńyzdyń qyzyǵyn kórińizder. Ósip kele jatqan jetkinshekter bizden
asyp túsip, eldiń deńgeıin asqaqtatsyn, uly elderdiń qataryna qosylatyn
bolaıyq.

Men EKSPO-daı álemdik sharany
uıymdastyryp, bizdi osyndaı baqytty, jaqsy  kúnge jetkizgen Elbasyma qatty
rızamyn. Ózimniń rahmetimdi aıtamyn. Osy óner merekesin  uıymdastyryp,
kún-tún  jarǵaq qulaǵy jastyqqa tımeı júrgen azamattarǵa rahmetimdi
aıtamyn. Ózimniń Muhtar Áýezov atyndaǵy ujymyma, búkil teatr álemine, uly óner
teatr áleminiń juldyzdaryna yrzashylyǵymdy bildiremin.

Qadirli qaýym, sizderdiń ystyq qol shapalaqtaryńyzdan artyq ataq joq. Qalǵan
ataqtardy úkimet dárejelep retimen berip jatady. Ol da rahat, eńbegińniń
jemisi. Men elge, ónerge qyzmet etemin dep Prezıdenttiń aldynda ýáde berdim.
Aldaǵy ýaqytta da elimizdiń ıgiligi, Otanymyzdyń abyroıy úshin eńbek etetin
bolamyn, búkil teatr qaýymy eńbek etetin bolamyz. Óner- qashanda eldiń,
halyqtyń qyzmetinde!
 

Dúbirli óner merekesiniń qorytyndy sózi osy boldy.

 

*   *   *

Festıvaldiń jalpy atmosferasyn aýyzben aıtyp
jetkizý múmkin emes. Qatysýshylar men qurmetti qonaqtar úshin ózge de mádenı
baǵdarlamalar usynyldy. EKSPO-2017 halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesinde
bolǵan sheteldik sahnagerlerge Qazaqstan pavılony óte unady. Festıval
jurtshylyǵy Qazaqstannyń Ulttyq mýzeıinde ótip jatqan «Qytaı ımperatory ın
Shıhýandıdiń «Terrakota áskeri» murajaıynyń,  Nıý-Iorktegi Nıkolaı Rerıh
mýzeıiniń, sonymen qatar, Ulttyq mýzeı qoryndaǵy b.z.d. VII-II ǵ.ǵ. «Skıf
altyny» túpnusqa artefaktarynyń halyqaralyq kórmelerin úlken yqylaspen
tamashalady. Sahnagerler qaýymdastyǵynyń «Etnoaýylǵa» saparynyń ózi bir jyr.

Óner merekesi  qatysýshylardy da, on kún boıy
Astana zaldaryn lyq toltyrǵan halyqty da úlken rýhanı qýanyshqa bóledi. Qalyń
kópshilik barlyq qoıylymdardy qyzyq­taǵandyqtan, kórermendik tájirıbesi artty,
demek, festıval qoǵamnyń mádenı qunary arta túsýine áser etti deı alamyz.
Elimizdiń sahnagerlerine shyǵarmashylyq jaqsy tájirıbeler, ózin álemge ashýy
bolsa, sheteldik sahna­ger­lerdiń elimizdi tanýy, bolashaq ónerlik, rýhanı
baılanystar úshin óte mańyzdy boldy.

Festıval  ardaqty tulǵasyn ulyqtaý
arqyly  ónerdi ulyqtaý, óner arqyly eldigimizdi, ulttyq daralyǵymyzdy
ulyqtaý, rýhanı jańǵyrý merekesi dese jarasady. Sheteldik qonaqtardyń pikirin
keltirer bolsaq, «álemdi dúr silkindirgen on kún» boldy.

Halyqaralyq aýqymdy bul shara «Qazaqstan-2050»
Memlekettik Strategııasyna sáıkes, qazaqstandyq báseke­les­tikke qabiletti óner
men mádenıet jasaý, álemdik qaýymdastyq ortasynan erkin oryn alý baǵytynda
mádenıet salasynda júzege asyrylyp otyrǵan úlken jumystardyń jaqsy bir
nátıjesi. Merekeli, berekeli osy on kún – qazaq óneriniń, Qazaqstan
memleketiniń mereıin, mártebesin asyrdy. Respýblıka Mádenıet jáne sport
mınıstrliginiń ıdeıasy jáne bas bolýymen Qazaqstan Teatrlary assoıa­ııasyndaǵy
teatr ujymdarynyń barlyǵy atsalysyp ótkizgen festıval, taǵy da qaıtalasaq,
elimizdiń ımıdji úshin jumys jasaǵan asa aýqymdy rýhanı shara boldy. Eldiń
rýhanı jańǵyrýy, ulttyq ónerdiń álemdik básekelestikke túsýi turǵysynan óziniń
bıik mindetin oryndady. Uıym­dastyrýshylardyń aıtýynsha, bul festıval endi júıeli
túrde ótkiziledi. Endeshe A.Áshimovtiń 80 jyldyǵyna arnalǵan «Astana»  I Dúnıejúzilik teatr festıvali týraly  birinshi
maqalamyzdy festıval qonaqtarynyń lebizderimen túıindeımiz.  

FESTIVAL QONAQTARYNYŃ LEBIZI:

Robert Stýrýa, Sh.Rýstavelı
atyndaǵy Grýzııa memle­kettik akademııalyq drama teatrynyń kórkemdik jetekshisi,
KSRO halyq artısi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty:

Qazaqtyń Asanáli Áshimovteı uly akterin 80 jyldyq
mereıtoıyna qatysyp, quttyqtaý men úshin úlken mártebe. 80 degen ońaı jas emes,
qarapaıym adamnyń ózi úshin kúrdeli,  al artıst úshin bul eki ese qıyn da
kúrdeli ǵumyr keshý degen sóz. Men Áshimovtiń qandaı ǵajaıyp artıst ekenin
qaıtalap jatpaı-aq Shekspırdiń sózin esterińizge túsirgim keledi.
«Teatrdyń…ómir-baqı aınymaıtyn bıik muraty – tabıǵattyń mańdaı aldynan shar
aınany jarqyratyp ustaı bilý, shyndyq pen jan túrshiger jamandyqty aınaǵa túsirý,
ár zaman tarıhynyń boıaý-qospasyz bolmysyn tanytý…» demeýshi me edi Gamlet.
Áshimovtiń de ónerdegi ustanymy qashanda osyndaı. Sondyqtan ol qashanda uly.

 

Taǵy aıtpaǵym – bul bizdiń Qazaqstanǵa alǵashqy
saparymyz jáne festıvalǵa  jolymyz túskenine óte yrzamyz. Munda
qymbatty qazaqstandyqtardy ǵana emes, ózge de kóptegen elderdiń sahnagerlerin
kórip qýandyq. Spektaklimiz kópshiliktiń kóńilinen shyqqan sııaqty, bul biz úshin
baqyt.  Aldaǵy ýaqytta teatrymyzben Astana men Almatyǵa gastroldik
saparmen kelýdi oılastyramyz.  Izgi óner jáne qasıetti qazaq jeri
bas qostyrǵan festıvalǵa aq jol tileımin!

 

M.Krıstıan
Sırejol, Sorbonna ýnıversıtetiniń professor, ónertaný doktory:

– Bul
sapar meni baıytty. Qazaq elimen, ónerimen tanysýyma jol ashty. Asanáli
Áshimovteı úlken tulǵanyń ónerin, bıik ónerdi ardaqtaıtyn, kóńili
ashyq  halyqty kórdim. Qazaqstanda jaqsy teatrlar bar,  jaqsy akterler
de az emes eken. Plastıka, sóz, án – bári kelisken. Olar sheteldik
rejısserlermen jumys jasap kórý kerek. Festıvalda, ásirese, «Putqa
tabynýshylar» spektaklinen erekshe áser aldym. Qazaqstan teatrlarynyń Franııa
festıvaldarynda kóriný jaıyna kelsek, «ArtıShok» teatry jeke teatrlardyń Lıondaǵy
festıvaline qatysady.

 

I.Israfılov, Ázirbaıjan memlekettik
ulttyq akade­mııalyq teatrynyń  dırektory, ónertanýshy, professor:

–Dúnıejúzilik «Astana» festıvali óner qaıratkerleri
degen kim jáne olardyń uly mindeti ne degen saýaldar týraly oıǵa qaldyrady.
Ókinishi sol, biz A.Áshimovtiń aýqymyndaǵy  tulǵalarymyzdan aıyrylyp
qaldyq. Al kezinde olardyń qadirin sonshalyqty bile, baǵalaı aldyq pa eken… Bul
jaǵynan kelgende, qazaq mádenıeti, óneri, qazaq halqy baqytty. Mádenıet
degenimiz – jalǵaspaly, tizbekti qubylys. Bul rette sizderde Abaıdan Asanálige
deıin, óte kóp qyrly, asa mazmundy da  baı mura bar.

Qalyń kópshilik, zamandastary A.Áshimovti, basqa da kórnekti óner ıelerin,
mádenıet qaıratkerlerin  joǵary baǵalaıtynyn kórgende qandaı keremet dep
qýanamyn. Bul eldiń mádenıetiniń joǵary ekenin kórsetedi.

Oleg Shaposhnıkov, Daýgavpıls
teatrynyń kórkemdik jetekshisi (Latvııa):

– Sońǵy kezeńderde bizderdiń baılanystarymyz úzilip
qaldy. Kóbimiz bir birimizden ajyrap, jalǵyzdyqta qalyp otyrmyz. Buǵan soǵys,
nebir qıturqy saıasat, óshpendilik, ksenofobııa, taǵy basqa da sebepter
jetkilikti. Ónerdiń mıssııasy az emes, degenmen de eń mańyzdysy – ónerdi kommý­nıkaııanyń,
naǵyz adamı  dostyqtyń, altyn kópiri bolatyny.

Men álemniń Shyǵys pen Azııadan basqa elderin kóp
araladym. Al maǵan Qazaqstanǵa, Astanaǵa kelý baqyty buıyrǵanda men
osynnan, qurlyqtyń osy bóliginen adamdy syılaý, qurmetteý jáne qabyldaı bilý
jáne osyny ashyq kórsetýden uıalmaýdyń tolqyn-nury ózge jaqtarǵa taralýy
kerektigin túısindim. Ádette soltústik halqy tym sypaıy, sezimin ishte jasyrǵysh
bolyp keledi. Sizderdiń erkin, óz sezimderińizdi jasyrmaıtyn ashyq jáne
qonaqjaı ekenderińizdi kórdik. Biz budan úırenýimiz kerek. Bul kúnder biz úshin
tek spektakl kórsetý, kórý emes, kommýnı­kaııanyń, dostyq ráýishtegi baılanystardyń
mektebi boldy.  Oralǵan soń mundaǵy sezimderimizdi, kórgenderimizdi túgel
aıtamyz. Bizdiń kóńil qýanyshymyz jalǵasyn taýyp, ondaǵylar da qaıda kelý, neni
kórýdi biletin bolady. Sizderge jáne sizderdiń elderińizge úlken rahmet. Mol
tabystarǵa jetip, gúldene berińizder!

 

(jalǵasy bar)