Maqala
«Ekspo-2017» jáne jańa keńistikke shyqqan qazaq sahna óneri
EKSPO-2017 halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesi aıasynda Qazaqstannyń Eńbek Eri, kórnekti akter, rejısser, ustaz, qaıratker Asanáli ÁShIMOVTIŃ 80 jyldyǵyna arnalyp ótkizilgen I Dúnıejúzilik «Astana» teatr festıvalinde qazaqstandyq teatrlar laıyqty óner kórsetti.
Bólim: Teatr
Datasy: 10.08.2017
Avtory: Әлия Бөпежанова
Maqala
«Ekspo-2017» jáne jańa keńistikke shyqqan qazaq sahna óneri
EKSPO-2017 halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesi aıasynda Qazaqstannyń Eńbek Eri, kórnekti akter, rejısser, ustaz, qaıratker Asanáli ÁShIMOVTIŃ 80 jyldyǵyna arnalyp ótkizilgen I Dúnıejúzilik «Astana» teatr festıvalinde qazaqstandyq teatrlar laıyqty óner kórsetti.
Bólim: Teatr
Datasy: 10.08.2017
Avtory: Әлия Бөпежанова
«Ekspo-2017» jáne jańa keńistikke shyqqan qazaq sahna óneri

Álııa
BÓPEJANOVA

 synshy, QR eńbek sińirgen qaıratkeri


«EKSPO-2017» JÁNE JAŃA KEŃISTIKKE ShYQQAN QAZAQ SAHNA ÓNERI

(ekinshi
maqala)
 

Elimizde osyndaı keń aýqymda, bıik deńgeıde birinshi
ret ótkizilgen  festıvalǵa qazaq­standyq
bes ujym – «Astana Mıýzıkl», «Astana Jastar», M.Áýezov atyndaǵy Qazaq
memlekettik akademııa­lyq drama teatry, Q.Qýanyshbaev atyndaǵy akademııalyq
mýzykalyq drama jáne  M.Gorkıı atyndaǵy akademııalyq orys drama teatrlary
qatysty. Qoıylymdarynyń
taqyryby, janry ártúrli  bolǵan bul
festıvaldik qoıylymdar  qazaq sahna
óneri tolassyz rýhanı-kórkemdik  izdenisterde ekenin tanytady.  Bizde
ádette teatrlarǵa syn  kóp  aıtylaty­ny
jasy­ryn emes. «Syn túzelmeı, min túzel­meıdi», degen­men de, qazaq teatryndaǵy
jylt etken jaqsylyqty taný, zerdeleý, ony rýhanı aınalymǵa túsirý, ıaǵnı,
aktýalızaııalaý  syndy dástúr  jalǵasyn tabýy kerek.  Birinshi maqalamyzda sheteldik qoıylymdardy
qarastyrsaq, endi respýblıka teatrlarynyń festıvaldik qoıy­lymdary týraly sóz
qozǵap, ásirese, jańa qoıy­lymdary týraly taratyńqyrap áńgime órbitsek deımiz.
Qazaq teatrlarynan birinshi bolyp festıval sahnasyna «Astana Mıýzıkl» jastar
teatry shyqty.

 

«ROMEO MEN DJÝLETTA»  

J.Presgýrvık, aýdarǵan G.Salyqbaı. «Astana Mıýzıkl»  teatry. Qoıýshy-rejısseri A.Maemırov.

Beıbitshilik pen Kelisim saraıynda ashylǵan mártebeli
festıvaldiń laıyqty bastamasy bolǵan «Romeo men Djý­letta» – EKSPO-2017
halyqaralyq kórmesine memlekettik deńgeıde arnaıy daıyndalǵan joba ekenin
aıtýymyz kerek. Eń aldymen, franýz kompozıtory J.Presgýrvıktiń álem
jurtshylyǵyna ǵasyrdyń basynan beri asa tanymal ataqty «Romeo men
Djýlettasynyń» lıenzııasy satylyp alynǵan. Sodan keıin mıýzıkldy qoıý úshin
arnaıy top jasaqtalǵan. Jáne bul myqty shyǵar­mashylyq top akterlerden ushqyr­lyqty,
ánshilik, horeogra­fııalyq, tipti, sporttyq  sheberlikti talap etetin
mıýzıkldy elordalyq jas teatr «Astana Mıýzıkl» ujymymen eki aı boıy daıyndaǵan.
Olarǵa eshbir materıal­dyq-tehnıkalyq kedergisiz jumys jasaýǵa múmkindik
týdyrylǵan. Nátıjesi keremet!

Shekspırdiń órimdeı eki jastyń kirshiksiz de qasiretti
mahabbatyn jyrlaıtyn ataqty bul shyǵarmasy boıynsha álemde  kóptegen drama,
opera, balet qoıylǵany belgili. Budan qazaq teatrlary da shet qalǵan joq. Árige
barmaǵannyń ózinde, táýelsizdik kezeńinde «Romeo men Djýletta» M.Áýezov
teatrynda (rej.O.Salımov), Batys Qazaqstan jáne Mańǵystaý oblystyq teatrlarynda
(rej.Q.Qasymov, D.Jumabaeva)  qoıylsa, Ǵ.Músirepov teatrynda eki ret
(rej.I.Kooýrek, J.Jumanbaı) qoıyldy.

«Romeo men Djýletta» boıynsha kórnekti rejısser
F.Dzeffırellıdikinen keıin de birneshe kórkem fılm túsirildi.  Romantıkalyq
mahabbat tragedııasy  mıýzıkl janrynda da ózindik  kórkem beınesin
tapty.  Mıýzıkl degen­de, árıne, eske birden L.Bernstaınnyń aldymen
Brodveıde qoıylyp, sol negizde 1961 jyly mýzykalyq fılm bolyp túsirilgen, al
jýyrda ǵana  Amerıka Kıno akademııasy HH ǵasyrdyń úzdik  mıýzıkldarynyń
biri dep tanyǵan ataqty «Vestsaıd hıkaıasy» eske túsedi (keńestik kezeńde bizder
bul mıýzıkldy jıyrma shaqty  jyldan keıin kórgen edik).  Sodan keıingi
ataqty mıýzıkl, sóz joq, franýz  kompozıtory,  Shekspırdiń uly
shyǵarmasynyń sıýjettik jelisi boıynsha lıbrettosyn da ózi  jazǵan
J.Presgýrvıktiń  «Romeo men Djýlettasy» (senograf jáne horeograf Reda).

Shekspır keıipkerleriniń keıbirin qysqartyp, shyǵar­manyń
óz kontekstinen shyǵatyn Aqyn jáne Taǵdyr beıne­lerin engizgen mıýzıkl avtory
órimdeı eki jastyń qasiretti mahabbaty týraly tragedııany búgingi kúnmen
úndestirgen. Alǵash ret 2001 jyly Parıjdegi Kongrester Saraıynda úlken tabyspen
ótip,  úzbeı eki jyldaı júrgen mıýzıkldy  mıllıon­daǵan kórermen
tamashalaǵan. Artynsha  Eýropa elderinde tarıhı sherýi  bastalǵan
mıýzıkl  Amerıka, Azııa elderinde de úlken tabyspen ótti. Al qazaq kórer­menderi
bul ataqty mıýzıklmen Iýtýb jelisi arqyly tanys,  franýz jáne orys
tilderindegi «Verona», «Túngi Verona korolderi», taǵy  basqa da ánderi
qazaq kórermen­deriniń, ásire­se, jastardyń súıip tyńdaıtyn shlıagerine aınalǵaly
qashan.

Álemdi sharlaǵan ataqty mıýzıkl «Romeo men Djýlet­tany»
endi qazaq sahnasynan kórgende, Beıbitshilik pen Kelisim saraıynyń keń
sahnasynda bir-birinen óte jarqyl­daǵan, shetinen talantty jastardyń oıynyn
tamashalaǵanda  bizderdiń de janymyz  jarqyrap, tula boıymyzdy
maqtanysh kernedi!

Mıýzıkl sharty – talantty, kórikti de symbatty
artıster, ádemi ánder men ushqyr bıler,  ıaǵnı, daýys dramatýrgııasy men
qımyl-qozǵalys dramatýrgııasy, túrli-tústi jaryq drama­týrgııasy kórkem
maǵynaly senografııa men kostıýmder bolsa, bul «Romeo men Djýlettada»
osynyń bári bar. Sahnalyq symbaty men kostıýmderi kózdiń jaýyn alatyn óte jarqyn
qoıylymda sóz, vokal jáne plastıkanyń úılesimi tabylǵan. Sondyqtan da
sahnadaǵy sulý da ushqyr qımyl-qareket, bir sát te toqtamaıtyn tartys,
án men bı, jastyq  energetıkasy zaldy kerneıdi.

Shymyldyq ashylǵanda kógildir saǵymda munartqan tutas
bir álem. Veronanyń dáýletti eki áýletiniń jaýlastyǵyn toqtatýǵa shaqyrǵan
hanzadanyń (akter A.Amanqulov) jáne ledı Montekkı men Kapýlettıdiń (L.Temirhan,
A.Ábdi­kárimova) án partııalarynan keıin  kúrdeli plastıkalyq mátinder
«sóıleı jóneledi». Eki klan arasyndaǵy  bitispes jaýlastyqty,
qatygezdikti, adamnyń mıy jetpes óshpendilikti  beıneleıtin, geometrııalyq
qurylymy, ekspressııasy jaǵy­nan franýzdyq «Romeo-Djýlettadan» góri,
amerıkalyq «Vest­saıd hıkaıasyna» úndestigi basymdaý sezilgen kópshilik sahna­lary,
sondaı-aq, ekinshi aktydaǵy Tıbalt-Merkýıo, Romeo-Merkýıo aıqas
sahnalary óte áserli. Reseılik rejısser-horeograf jáne qoıýshy-baletmeıster
Nadejda jáne Nıkolaı Podoshva-Zaharovtar qoıǵan bul plastıkalyq mátinder jeke
de, ansambldik formalarda da kórkem júzege asqan. Munyń jarqyn bir
kórinisi – Kapýlettı saraıyndaǵy bal sahnasy. Jalpy, plastıkalyq mátinder Romeo
(S.Mu­qashev), Benvolıo (O.Igilik), Tıbalt (R.Ýsmanov), Merkýıo (A.Ǵumarov),
t.b. keıipkerlerdi daralaı túsýge bastaıdy. Mıý­zıklda bastan-aıaq plastıkaǵa
qurylǵan kúrdeli, pálsapalyq ról – Taǵdyr. Keıipkerler ortasynda júrgenimen
sımvoldyq máni bar, aktrısa  Á.Jırenbaeva  sátti beınelegen bul keıip­ker
ózge akterlerden emoıonaldyq asa sergektikti ári salqynqandy­lyqty talap
etedi. Osy seziný tereń bolǵan sátterde kórermen alań men kúdik shyrmaýynda
qalyp otyrady.

Úlken de keń
sahna fýnkıonaldy paıdalanylǵan. Sol jaqta Montekkı, oń jaqta Kapýlettı
saraılary. Eki jaqtyń qaqtyǵystary osy saraılar aldyndaǵy ashyq alańda ótip
otyrady. Belgili senograf Q.Maqsutov franýz nusqasyn­daǵy konepııany
basshylyqqa alǵanymen, ulttyq, shyǵystyq naqyshtardy ádemi úılestirgen. Romeo
men Djýlettanyń sahna bıigindegi qalqan fonyndaǵy, taǵy da basqa birtalaı
kórinisterde senografııa ulttyq mazmunmen ajarlana túsedi. Qoıylymǵa erekshe ár,
rýh berip turǵan sahnalyq kostıýmder tús-reńk jaǵynan qyzǵylyqty sheshimin tapqan
(kostıým sýretshisi A.Syrbaeva). Kók, keı tustarda surkók  túste kıingen
Montekkıler jaǵy men qyzyl, alqyzyldaý tústegi  Kapýlettılerdiń
kostıýmderi  Qaıta órleý dáýiri men ulttyq naqyshtyń zamanaýı stılızaııasynyń
ádemi úılesiminde tigilgen. Jáne akterlerdiń qımyl-qareketi, bıler men trıýkter
jasaýyna qolaıly.

Búgingi teatrda jaryqtyq partıtýranyń sátti bolýy –
spektakl kórkemdiginiń basty kepilderiniń biri desek, Beıbitshilik jáne Kelisim
saraıynyń jaryqtyq-tehnıkalyq jaraqtanýy ár teatrdyń-aq armany bolardaı eken. Al
jaryq rejısserleri I.Teltaev pen A.Ihsan qoıylymnyń tynysyn jaqsy sezinip,
tıisti maǵyna-reńk berýde kásibı jumys jasa­ǵanyn aıtý kerek.

Mıýzıkldaǵy
negizgi júk, árıne, mýzykalyq partı­týra­larda. «Astana Mıýzıklda» daýys
dıapazony jaqsy, ánshilik talanty bar jastar jınalypty. Romeo – S.Muqashev pen
Djý­letta – J.Shalqardyń jeke jáne dýettik partııa­lary, sezim­dik qubylystaryn
jetkizýi áserli. Ledı Montekkı men Kapý­lettılerdiń, neke qııý sahnasyndaǵy
Loreno (S.Qamıev) – Romeo-Djýletta; Djýlettanyń Parıske uzatylary aıty­lar
sahnadaǵy Graf Kapýlettı (D.Shynybek) – ledı Kapýlettı – Djý­letta; Graf
Kapýlettı – ledı Kapý­lettı – Sút ana (A.Ber­muhambetova) – Djýletta
partııalary mıýzıkl kórki. Al Romeo men Djýlettany ólim qosqan fınaldaǵy jappaı
zar – mýzykalyq partııalardyń shyrqaý shegi. Lorenonyń jany jylap, Montekkı,
Kapýlettıler birigip ár túrli regıstrde joqtaý aıta kele ólim ústinde
tatýlasatyn bul sahnanyń áseri, emo­ıo­naldyq qýaty kúshti. Osy tusta mıýzıkl
hormeıstr­lerininiń eńbegin erekshe ataý shart. Belgili hormeıster Ǵ.Berekeshov,
áriptesteri A.Ber­kinova, A.Aqaevalar akterler daýsymen barynsha jumys jasaǵany
kórinip tur. Kóptegen partıtýralardyń oryndalý mádenıeti joǵary, ánderdiń
mýzykalyq órnektiligi, bıik notany alýy jaǵynan  aqaý kem.

Mıýzıkl bolǵan soń, árıne, tórt aıaǵynan teń basqan
jorǵasha taıpalyp turýy shart. Shamamen elý shaqty jas akter bar kúsh-jigerin,
qýatyn sala jumys jasaǵan qoıy­lymǵa qatysýǵa ózge teatrlardan belgili
sahnagerler shaqyrylypty. Biz kórgen qoıylymda Sút ana róline shyqqan belgili
aktrısa A.Bermuhambetovanyń mýzykalyq ta, plastıkalyq ta, sóz qudyreti jaǵynan
úlken sheberlik tanytqanyn bóle-jara ataǵymyz keledi. Sonymen qatar, Loreno
ákeı rólindegi S.Qamıev te óte mazmundy ról jasady. Bizdińshe, bul óte jaq­sy
tájirıbe. Aldaǵy ýaqytta jastardyń sheberligi shyńdala, qoıylym jarqyraı túseri
anyq. Bul tusta ıntonaııa men mý­zy­kada erekshe tazalyqqa jetýdi jáne
múmkin óte názik mıkro­fondarmen óte názik jumys jasaý jaǵyn eskerý kerek
sııaqty.

Mıýzıkldy daıyndaǵan úlken shyǵarmashylyq toptyń
basynda, árıne, qoıýshy-rejısser tur. Búgingi qazaq rejıs­sýrasy keıingi býynynyń
talantty ókili, qoıylymdarynda qashanda aýqymdy oı aıtyp, kórkemdik
jınaqtaýlarǵa shyǵa­tyn, ushqyr da sergek azamat A.Maemırovtiń spektakli –
órimdeı eki jastyń kirshiksiz de adal mahabbaty týraly ańyz ǵana emes,
jyldan-jylǵa sozylǵan baıansyz jaýlas­tyqpen urpaǵynyń túbine jetip, bolashaǵyna
balta shaýyp otyrǵan sorly qoǵam týraly da kórkem baıan bolyp shyqqan. Mıýzıkl,
bizdińshe, dinı, násildik jaýlastyq toqtamaı otyrǵan búgingi álem týraly
da oı tastaıdy jáne bir esepten, osynysymen de baǵaly.

Mıýzıkldyń alǵashqy qoıylymyn kórgende, túıgen
oılarymyz osyndaı.
Qoıylymdy
festıvaldiń Qazylar alqasy da joǵary baǵalady. Franııadan arnaıy ushyp kelip,
kelesi qoıylymyn kórgen avtor J. Presgýrvık, EBAQ pen BAQ-taǵy pikirine
qaraǵanda, jas teatrdyń ónerine asa rıza bolyp, ózi kórgen spektaklderdiń
úzdigi dep tanypty.

«Romeo men Djýletta» mıýzıkly QR Mádenıet jáne
sport mınıstrliginiń, demek, memlekettiń halyqaralyq kórmege daıyndaǵan arnaıy
jobasy ekenin sóz basynda aıttyq. Mundaı arnaı jobalar, árıne, úlken qarjymen
júzege asyrylady. Jumsalǵan shyǵyn, tógilgen mańdaı ter aqtaldy deýge
bolady. EKSPO-2017 tusynda qazaq óneri jańa keńistikke shyqty. Bul – búkil
qazaq sahna óneriniń qýanyshy. Qoıýshy-rejısserdiń aıtýynsha, «Romeo men Djýletta»
aldaǵy ýaqyttarda Almatyda jáne oblys ortalyqtarynda da kórsetilmekshi. Endeshe,  almatylyq kórermenderdiń bul mıýzıkldy
tamashalaıtyn kúni alys emes.


«ASAÝǴA – TUSAÝ»

Ý.Shekspır,
aýdarǵan M.Áýezov.  Astana Jastar teatry. Qoıýshy-rejısser N.Jaqypbaı.

Premerasy  2013 jyldyń jeltoqsanynda ótken
«Asaýǵa-tusaý»  birneshe respýblıkalyq, halyqaralyq festıvaldarda
kórsetilip, bárinen de júlde alǵan, jurtshylyq súıip kóretin
spektakl. Qazaq sahnasynda ózgeshe sıpatta shyqqan bul  klassıkalyq
komedııa, bir esepten Jastar teatrynyń vızıttik kartochkasy, teatrdyń Kórkemdik
jetekshisi N.Jaqypbaıdyń shyǵarmashylyq qoltańbasyn aıqyndaıtyn qoıylym­darynyń
biri. Ulttyq teatr tarıhynda sahna poetıkasyna erekshe mán berip,
dramalyq spektaklde plastıkany erkin úılestire oı aıtý, bizdińshe,
shyǵarmashylyǵy  oıdaǵydaı zerttelip,
rýhanı aınalymǵa tolyq túspeı dúnıe salyp ketken úlken rejısser E.Orazymbetov
shyǵarmashylyǵynyń basty sıpattarynyń biri bolatyn. Bul
tusta rejısserdiń 80-jyl­dardyń sońynda Ǵ.Músirepov teatrynda qoıǵan
Shekspırdiń «Dýaly túngi dýman» komedııasyn eske alýǵa bolady. Al qazaq ulttyq
rejıssýrasynyń búgingi kóshbas­shylarynyń biri N.Jaqypbaı aǵa áriptesiniń
rýhanı-kórkemdik izdenisterin ózgeshe jazyqtyqta jalǵastyryp, aıasyn keńeıte
túskendeı.

Kóptegen eksperımentterge baryp, alǵashynda T.Júr­genov
akademııasy janynan «Men» teatryn quryp, 1997 jyly M.Áýezovtiń 100 jyldyǵyna
arnalǵan respýblıkalyq festı­valda «Kókserek» áńgimesi boıynsha qoıǵan spektak­limen
kózge túsken Jaqypbaı bul baǵyttaǵy izdenisterin eshqashan toqtatqan emes-ti. Maqsatker
sýretker aqyry óz oıyndaǵy teatryn qurdy. Klassıkalyq drama teatrlarda sózge
erekshe salmaq beretin áldebir «aýyrlyqtan ketip», sahnada plastı­kany
sózben «teń quqyqtas» komponent etip ornyqtyrdy.

«Asaýǵa-tusaýda»  akterler qımyl-qozǵalysynyń
erkin­digi, eksentrıka – dramalyq plastıkanyń bıigi. Bir sát sahnada
ersili-qarsyly, beı-bereket júgiretindeı, endi bir sát dórekilikke boı
aldyratyndaı kórinetin akterlerdiń oıyny birte-birte garmonııasyn taýyp,
maǵynaly plastıka, maǵy­naly sóz, ushqyr ázil-qaljyń, ádemi mýzyka tabıǵı
úılesimin tabady.  Petrýchıo-Á.Ahmetov pen Katarına-A.Rahıpova taıtalasy,
Petrýchıonyń tym asaý Katarınany «bas bildirý» hıkaıasyndaǵy nebir trıýkter
qoıylymnyń búgingilik konteksine bastaıdy. Ózge keıipkerleriniń de traktovkalary
sony shyqqan «Asaýǵa-tusaýdyń» jańasha sahnalyq oqyly­myna  festıvaldiń
Qazylar alqasy da erekshe nazar aýdardy.

T.Mılkovskı, Polsha IAST bóliminiń prezıdenti,  ádebıet jáne teatr
synshysy:
 –
Spektakl tunyp turǵan energııa. «Asaýǵa-tusaýdyń» bı men mýzykaǵa qurylǵan
ınsenırov­kasyn Kanadadaǵy (Stratford) Shekspır festıvalinde kórgen edim.
Jastar teatrynyń femınıstik ıdeıasy aıqyn bul qoıylymy Shekspırdiń qashanda
zamanaýı ekenin tanytady.

M.Krıstıan Sırejol Sorbonna ýnıversıtetiniń pro­fessory, ónertaný doktory: – Spektaklde
sahnalyq qýat pen kontrastardyń mol ekenine qatty, mýzykanyń kóptigine eptep
tań qaldym. 
Femınıstik ınterpretaııa degenge
qosylýǵa bolady. Qoıylym bı, akrobatıka, energııasymen baýraıdy.

I.Israfılov, Ázirbaıjan memlekettik ulttyq akade­mııalyq teatrynyń
dırektory, ónertanýshy, professor:
 –Shekspır ár túrli poetıkada qoıýǵa múmkindik beretin avtor. Shyndyǵynda
da akterler orasan energııa jumsady. Qoıy­lymda oıdan shyǵarylǵan sátter
men  júgiris kópteý kórindi. Vahtangovtyń, teatr qýanysh syılaýy kerek
deıtin pikiri bar. Qoıylym kórermenine qýanysh syılaıdy.
Keshegi spektak­lmen týystas  (sóz  «Romeo men Djýletta» mıýzıkly
týra­ly – ÁB). Qazaq teatry óte talantty jastar tárbıelep otyrǵany qýanysh.
Mahabbatty, adamgershilikti pash etetin qoıylymdy  sezimmen qabyldaý kerek.

Lasha Chhartıshvılı, I.Chavchavadze Memlekettik ýnıver­sıtetiniń zamanaýı grýzııa
teatrlaryn zertteý ortalyǵy dırektory,  ónertaný doktory:
 – Teatrda jastar bar,
resýrs bar, motıvaııa bar. Menińshe, Shekspırdi zamanaýı tásilde qoıýdyń jaqsy bir
úlgisi. Ujymǵa shyǵarmashylyq tabys tileımin.  

 

«BEIBARYS
SULTAN»

R.Otarbaev.
Tarıhı drama. M.Áýezov atyndaǵy akade­mııalyq drama teatry. Qoıýshy-rejısseri
Iý.Hanınga-Beknazar.

Dúnıejizilik festıval jumysyna qatysýmen qatar,
Astanadaǵy gastroli osy qoıylymmen ashylǵan qara shańyraq teatr bul kúnderi
qarqyndy jumys jasap, Jastar teatrynda jeti spektaklin kórsetti. Osy kezeńde
Elordada mádenı sharalardyń kóp bolǵanyna qaramastan, gastroldik saparyn
tabysty ótkizdi. Al premerasy 2013 jyldyń maýsym aıynda ótken «Beıbarys
sultan» – jurtshylyq súıip kóretin spektakl.  Áýezovtikterdiń kórkem ınterpre­taııasynda
bekzattyq, adamgershilik pen namystyń, týǵan elge degen alapat saǵynyshtyń áfsanasy,
otansúıgishtiń, patrıotızmniń úlgisindeı bolyp órnektelgen qoıylym buǵan deıin
de Belarýcsııa men Túrkııadaǵy Halyqaralyq festıvaldarǵa qatysyp júldeli
oralǵan. Áfsana deıtinimiz – bul qoıylymda Beıbarys ózi gúldentip, ózi
dáýirletken Mysyr elinde qastandyq pen qyzǵanyshtyń qurbany bolmaıdy, taqty da,
tájdi de tárk etip, bárinen baz keship, týǵan dalasyna, Aq Jaıyǵyna bet túzeıdi.
Beıbarys – talantty da tartymdy akter, jastardyń kýmıri Azamat Surapbaı. Onyń
keıipkeri kórkem, bekzat, ımandy, asa namysqoı. Kınorejısser B.Mansurovtyń
fılmindegi ataqty akter N.Jantórınniń oıshyl, fılosof, jeti ólshep, bir kesetin
strateg Beıbarysyna múldem uqsamaıdy. Spektakldegi akter A.Surapbaı – Beıbarys
ta strateg, biraq, ushqyr, tula boıy tunǵan ot-jiger, órshil rýh ıesi. Ol qandaı
da jaýyzdyqtyń zaýaly bolatynyna senedi, adam bop ǵumyr keshý pálsapasyn bárinen
de bıik qoıady. Únemi qımyl-qarekette kórinetin akter óz keıipkerine
spektakldiń jalpy atmosferasyna saı yrǵaqpen ómir keshtiredi.

Beıbarystyń qandykóılek dos-joldas, qıyn joldaǵy
seriktesteri Qutyz – A.Shaıahmetov pen Qalaýyn – E.Daıyrov alǵashqy sahnada
baýyrlastyq sertinde qandaı shynaıy bolsa, taq úshin taıtalastarynda da sondaı
tabıǵı. Osy úsheýin qul bazarynda Saýdagermen (N.Ábilov) satyp alyp, búkil
ıntrıgany órbitetin bas ýázir Hýan pirádardyń shyn bet-beınesin belgili sheber
B.Turys  qarynnan maı syqqandaı etip birtindep ashsa,Shah (B.Qaptaǵaı),
Fatıma (Sh.Janysbekova), Aıbek (J.Baısalbekov) Saraıdaǵy ashyq ta, astarly da
tartystarda kórinedi.

Qoıylymda joǵary kerneýli emoıonaldylyq, áldebir
romantıkalyq lırızm bar. Ol, ásirese, Beıbarys pen Qutyz, Qalaýyn; Beıbarys pen
jary Tájibaqyt (Z.Karmenova) ǵashyǵy Puljetpes (S.Baqaeva) jáne
anasymen (Sh.Asqarova) kórinisterde seziledi. Sahnalyq qımyl-qareket jaryq
partıtýrasymen erekshe jandanatyn qoıylym senogra­fııasynda bos sahna birde
kóbigin shashqan Aqjaıyq, birde Mysyr sultandarynyń saraıy, birde soǵys dalasy
bolyp ózgerip otyratyn (qoıýshy-sýretshi E.Tuıaqov),  stılıza­ııa­lanǵan
kostıýmderi (L.Vozjenıkova) kelisken spektakldiń plastıkalyq sheshimderi
(G.Muhamedjanova) sahnalyq saıystary (Á.Baılın) jáne sol kezeń rýhyn beretin
mýzykamen (E.Qusaıynov, «Turan» toby) aıshyqtalǵan. Qalyń kórermen, ásirese,
jastar súıip kóretin «Beıbarys sultan» sheteldik teatr mamandary tarapynan jaqsy
baǵalandy.

T.Mılkovskı ( Polsha): – Qoıylymdaryńyz úshin teatr ujymyna rahmet. Maǵan bári túsinikti
boldy, spektakl romantıkalyq teatry  dástúrinde qoıylypty. Beıbarys
taǵdyryn bıik rýhta beredi. Kóz aldymdaǵy jandy kartı­nalardan sol
zamanda bolǵandaı áser aldym. Akterlerdiń emoıonaldy oıyny kórermenderge de
áser etip, zal men sahnanyń baılanysy, túsinistigi aıqyn sezilip otyrdy. Sahna
ónerinde mundaı  baılanystyń mańyzy úlken. 

M.Krıstıan Sırejol (Franııa): – Bul qoıylymakade­mııalyq teatr ózindik  baǵytynda, óz
dástúrinde damyp otyrǵanyn kórsetedi. Maǵan, biraq, spektakldegi patrıotızm
taqyryby túsiniksiz, sondyqtan da  qabyldaýym qıyn boldy.

I.Israfılov (Ázirbaıjan): – Qazaq jáne ázirbaıjan teatrlarynyń poetıkasynda týystyq bolǵandyqtan,
bul spektakldiń ıdeıasy, kóterer júgi maǵan jaqsy túsinikti. Óte qyzǵylyqty
qoıylym. Kez-kelgen qoıylym ne, nege, qalaı degen saýaldarǵa jaýap bere bilýi
kerek. Spektaklden osy saýaldarǵa jaýap tabasyz, – deı kele jas
akterlerge tym qatty deklamaııa jasaýdan abaı bolýy kerektigin eske salyp,
M.Áýezov teatryna shyǵarmashylyq tabystar tiledi.

 

«PUTQA TABYNÝShYLAR»

A.Iablonskaıa. M.Gorkıı atyndaǵy memlekettik akade­mııalyq orys drama teatry.
Qoıýshy-rejısseri I.Vaıtkýs.

«Jańa drama» aǵymynyń asa talantty ókili, A.Iablon­skaıa­nyń
«Putqa tabynýshylar» pesasy boıynsha kórnekti lıtva­lyq rejısser I.Vaıtkýs
qoıǵan spektaklin M.Gorkıı atyn­daǵy teatr negizgi baǵdarlamadan
tys kórsetti. Osy shyǵar­masy úshin «Iskýsstvo kıno»
jýrnalynyń júldesin alýǵa Máskeýge ushyp barǵanda
Domodedovo áýejaıynda bolǵan lańkestik áreketten qaza tapqan talantty
jastyń bul shyǵarmasyn rejısser  budan buryn Lıtva orys drama
teatrynda sahna­lapty. Ol qoıylymy jaqsy rezonans alǵan I.Vaıtkýstyń
«Astanada  jańa, mınımalıstik qoıy­lym jasap kórýge bel baılaǵan»
eksperımenti de asa sátti. Pálsapalyq qýaty myqty, kórermenin beı-jaı
qaldyrmaıtyn qoıylym teatr reper­týarynda úsh jyldan beri tabyspen júrip jatyr,
birneshe halyqaralyq festıvalde kórsetilip, joǵary baǵa alǵan.

«Putqa tabynýshylar» – tirshiliginiń keteýi ketken
bir otbasynyń ómirin arqaý etken asa kórkem psıhologııalyq drama. Asa kórkem
bolatyny – eń aldymen, ádebı materıal myqty, sodan keıin rejıssýra men
ıntellektýaldy akterlik oıyn myqty. Teatrdyń katarsıstik qudyretin sezindiretin
qoıylym.

Jalǵyz qyzdaryna da, bir-birine de jylýy joq,
óıtkeni, eki álemde ómir keshetin  ana (aktrısa O.Boıko)  men áke
(A.Lýkashevıch);  kezinde kúnásin jýamyn dep,  sábıine de qaraılamastan
dinbasynyń aqylymen kóptegen jyl boıy monastyrdan monastyr kezip, endi
oralyp, balalaryn hrıstıanshyldyqqa tartpaqqa umtylyp baǵatyn  úlken sheshe
(N.Matveeva). Ýnıversıtette sabaq beretin jas ustazymen (R.Chehonadskıı) birge
bolsa ǵana kóńilinde kún ornaıtyn, ǵashyǵynan  endi  kezdespeıtinin
estigen soń ómirmen qoshtas­paqqa árekettenetin Krıstına (P.Harlamova). Qoıylym
atmosferasyn osy bir sumdyq oqıǵaǵa deıin jáne keıin dep ekige bólýge
bolady. Bir otbasynda turatyn, biraq, bir-birine jat keıipkerlerdi
aqyrynda qaıǵy biriktiredi – Krıstınany qaıtsek aman alyp qalamyz dep
jantalasqan  olar  óz ómirlerin zerdeleýge bet buryp, jan dúnıeleri
katarsısten óte bastaıdy.

Qoıylymnyń formasy akterlerden asqan sheberlikti,
keıipkeriniń ómirimen eki júz paıyz biregeılenip ketýdi talap etedi. Óıtkeni,
qaı spektaklinde de aýqymdy oı aıtatyn Vaıtkýs  akterlerge osyndaı talap
qoıǵan – ádette akter ataýly júginýge daıyn turatyn  fızıkalyq
qımyl-qareket­terge  (qol sermeý, árli-berli júrý, júgirý,t.b.) múmkindik
bermegen. Túkpirde jalǵyz shamnyń álsiz jaryǵy bar qap-qara dekoraııaly sahnada
(qoıýshy-sýretshi Q.Maqsutov) qara, sur kıingen bes-alty adam. Bir birine
japsyryla qoıylǵan bir qatar oryndyqtarda tyrp etpeı otyr. Ár keıipkerdi zal
túkpirinen túsken jaryq iri planǵa shyǵarǵanda, kózin jumǵan kúıi monologyn
bastaıdy. Jeke-jeke bul monologtar birte-birte qaıshylyqty, tartysty dıalogtarǵa
aınalady.  Keıipkeriniń búkil  kóńil-kúıin, tutastaı ómirin
oryndyqtyń ústinde tyrp etpeı otyryp keship shyǵatyn akterlerdiń sheberligi
keremet!  Sahnada sóz saltanat qurady! Psıholo­gııa­lyq, tipti, dúnıetanymdyq
nebir  tartystar daýystyń reń­kimen, emoııamen beriledi. Bul kórkem
spektakl búgingi tańda sóz teatrynyń kúni ótip barady, kórermender qulash-qulash
monologtardy tyńdap otyrýǵa qulqy joq degen pikir­lerdiń kúl-talqanyn shyǵarady.
Qulash-qulash monolog­tary jetkilikti, eki saǵatqa jýyq júretin
qoıylymdy  kórermen sahnadan kóz almastan demin ishke tarta otyryp kórip
shyǵady.

Spektakl
senim týraly, adamgershilik, ımandylyq týraly. «Putqa tabynýshylar»,
bizdińshe,  pesada jáne spektaklde, bir esepten, óziniń ergejeı senimine
«tabynǵan»  keıipkerler. Olar  rýhanı tazarý-jańarýdyń  qıyn
jolynan ótedi.  Eń aldymen,  jaqynyńnyń janyna jalaý bola almasań –
ózgege jaqsylyq jasaı almaısyń. Imandylyq adamnyń júreginde, deıdi spektakl.
Adamda,  seniminiń kúıreýi de,  sondaı-aq, adam balasynyń jalǵan,
kózsiz  senim jeteginde ketýi de qaýipti ekenin alǵa tartady. Uǵymymyzda,
qandaı da kórkem shyǵarma óz zamanynyń, qoǵamynyń kókeıkesti  máselelerine
ún qatýy kerek. Bul qoıylym  hrıstıandyq senim týraly ǵana emes,
búgingi tańda adamzat balasy  betpe-bet kelip otyrǵan kózsiz dinı fanatızm
ahýaly  jáne onyń sebepteri týraly da astarly oı aıtady. Bul búgingi qazaq
qoǵamy úshin de ózekti  másele – jalǵan dinı senimge boı aldyryp, ata-ana,
týǵan ortasynan, tipti, ultynan bezinetinder otbasynda súıispenshilik, jylý
kórmegen, rýhanı tiregi az   jastar qatarynan shyǵatynyn ómirdiń ózi
kórsetip otyr…

Jalpy, elimizdegi orys teatrlarynyń ishinde osy
ujym  respýblıka ómirine qatystylyǵyn, táýelsiz Qazaqstan eliniń teatry
ekenin jaqsy proekııalaıtynyn, sońǵy jyldary qazaq dramatýrgııasynan birneshe
spektakl qoıǵanyn aıtýymyz kerek. Bul teatr basshylyǵynyń, ásirese, dırek­tory
E.Hasenovtiń   shyǵarmashylyqty uıymdastyrý­daǵy qajyrly eńbegi,
strategııalyq saıasatynyń  jemisi de bolsa kerek. Spektaklge halyqaralyq
Qazylar alqasy óte joǵary baǵa berdi.

G.Prıahın, jazýshy, akademık, «Hýdojestvennaıa lı­teratýra» baspasynyń
dırektory (Reseı):
 –  A.Iablonskaıanyń osy pesasyn kóptegen teatr qoıdy. Bul – men
kórgen spektaklderdiń ishindegi eń myqtysy, Anna týraly rekvıem. Akterler myqty
dramalyq materıaldaǵy podteksterdi ashyp, bar jan-tánimen oınaıdy. Dúmshe
dinshildik  rýhanı keńistigi bos adamnyń sanasyn jaýlaıdy, al, bıik ádebıet
adam balasyn jamandyqtan arashalaıdy, izgilik, jaqsylyq jolynda birikteredi. Sizder
spektaklderińizben osyny aıttyńyzdar.

T.Mılkovskı ( Polsha): – Myqty qoıylǵan spektakl. Mazmun men forma kelisti  úılesimin
tapqan. Kórermenge beretin ımpýlsi myqty. Sahnadaǵy
ahýaldardy keıipkerlermen birge  bastan ótkergendeı kúıinip-súıindik.
Sizderge úlken rahmet. Bul qoıylym men úshin festıvaldiń jarqyn esteligi
bolady.

I.Israfılov (Ázirbaıjan): – Dinı senim-nanym máselesin adamgershilikpen baılanystyra
qarastyratyn qoıylym tereń oıǵa qaldyrady. Asa ózekti máselede teatr kórermenge
ne aıtý kerek, olarmen ne týraly sóılesýi kerek degen saýaldarǵa jaýap beredi.
Búkil oı-ıdeıa sóz arqyly beriledi.  Akterlerdiń tehnıkasy, ansambldik
oıyny asqan yrzalyq týdyrady.

M.Krıstıan Sırejol (Franııa): – Keremet spektakl, búgingi orys qoǵamyndaǵy kúrdeli jáne qaıshylyqty
jaıttardy, dinniń qoǵamǵa áserin batyl qozǵaǵan pesa óte qyzǵylyqty. Sizder
osynyń bárin sózben, mımıkamen jetkizdińizder. Spektakl qarqyndylyǵy, qýaty
bıik kásibı deńgeılerińizdi tanytady.

Lasha Chhartıshvılı (Grýzııa): – Shyndyǵynda da áseri óte myqty spektakl.Biraq, ádebı negizi myqty
degenge kelise almaımyn. Óıtkeni, bastalýy, damýy, sharyqtaý shegi men
sheshimi bar dramatýrgııaǵa emes, sahnalyq mátinge qurylǵan. Bul – búgingi
teatrlar shyǵarmashylyǵynda myqtap oryn alǵan tásil. Qoıylym – festıvaldiń
úlken tabysy. 

 

«KLASSIKANY, QAZAQTYŃ KÓRKEM PROZASYN BAǴALAŃYZDAR!»

A.Áshimovtiń rejısserlerge tilegi osy

«QORǴANSYZDYŃ KÚNI»

M.Áýezov. Q.Qýanyshbaev atyndaǵy akademııalyq mýzy­kalyq drama teatry.
Insenırovka avtory jáne rejısser Á.Orazbekov.

Elimizde ótkizilgen alǵashqy dúnıejúzilik teatr
týyndysynyń  festıvali baǵdarlamasynda qazaq áleminiń kosmosy M.Áýezov týyndysynyń bolýy koneptýaldy
turǵydan óte jarasar edi. Is júzinde osylaı boldy da, óner merekesinde
Astanadaǵy Q.Qýanyshbaev atyndaǵy teatrdyń M.Áýezovtiń klassıkalyq
«Qorǵansyzdyń kúni» áńgimesi boıynsha rejısser Á.Oraz­bekov qoıǵan spektakli
kórsetildi. Jalpy, shyǵarma­shy­lyǵynda rýhanı izdenisteri mol osy
rejısserdiń M.Áýezov álemine erekshe súıispenshiligin baıqamaý múmkin
emes. Uly sýretker kosmosyna úńiletin ol sońǵy alty-jeti jyl kóle­minde
«Abaı», «Aıman-Sholpan», «Tańǵy jańǵyryqty» («Qarash-qarash oqıǵasy» boıynsha
sahnalyq jelisin jazǵan Q.Ysqaq) sahnalady. Al sońǵy eńbegi –
«Qorǵansyzdyń kúni». Jáne bul rejısserdiń áńgimege ekinshi ret oralýy.
Sahnalyq nusqasyn ózi jazyp, óz podteksterin belgili aqyn S.Aqsuńqaruly jyrlary
arqyly jetkizilgen qoıylymy alǵash ret osydan on shaqty jyl buryn Qaraǵandy
oblystyq S.Seıfýllın atyndaǵy teatrda shyǵyp edi.

M.Áýezovtiń nebári jıyrma tórt jasynda jazǵan
alǵashqy klassıkalyq áńgimesiniń sıýjeti barshaǵa belgili. Spektakl
degenimiz, óz aldyna jeke kórkem shyǵarma bolǵandyqtan,  rejısser qandaı da
klassıkalyq shyǵarmany sahnada kórsetý úshin ǵana qoımasa kerek. Jańa qoıylymynda
rejısser Á.Orazbekov te  kezinde uly sýretkerdi mazalaǵan ózekti máseleler
negizinde  ózi úshin, búgingi qoǵam úshin asa ózekti degen  kúrdeli
saýaldarǵa  jaýap izdeıdi.  Sondyqtan da bálkim, prologta sımvoldyq
beıneler Jaryq (J.Ospanov) pen Túnekti (O.Jaqypbek) kóremiz jáne  ol
ekeýiniń bitispes tartys-taıtalasy spektakldiń bastan-aıaq leıtmotıvi syńaıly.
Bul rette kımyl-qozǵalys plastıkasyn ról maǵynasyna sáıkes­tendire biletin
akterler belgili aqyn S.Aqsuńqarulynyń jalyndy jyrlarymen órilgen tartys-aıtys
pafosyn da kórkem jetkizedi.  Jalpy, sheshimderi beıneli qoıylymda úıge uıa
salǵan qarlyǵash, sahna tórin tutas jaýyp turǵan jyrym-jyrym surqaı juqa
mata, kókten túsip turǵandaı saty-baspaldaq, eki parly dóńgelek (ómir
dońǵalaǵy – taǵdyr)  syndy maǵynalyq sımvoldardyń aıtary kóp (qoıý­shy-sýretshi
Sh.Elembaeva).

Rejısser «mátin ishindegi mátin» prınıpinen bas
tartyp, búkil oqıǵany ashyq alańǵa shyǵarady. Prozalyq nusqada Ǵazızanyń ákesiniń
kózi tirisindegi  baqytty shaǵyn bir sát es­ke alýy men kempirdiń kezdeısoq
meımandarǵa aǵynan jaryla aıtqan áńgimesi spektaklde tolyqqandy
kórinisterge aı­nalǵan ári rejısser tarapynan tolyqtyrylǵan. Baqytty ot­basy
(Jaqyp áke – E.Nurymbet, kempir – N.Táshimova, kelin-B.Maqsutova). Úılerine
qarlyǵashtyń uıa salǵanyna qýanǵan, ja­synan zerdeli jas qyz Ǵazızanyń
(J.Ibraeva) jarqyn kúlkisi. Munyń bári alda kútip turǵan tragedııany qoıýlandyra
túsý úshin qyzmet etedi. Bul ıdıllııa týystary «adam sııaqty bir minezi, bir isi
joq, jannan asqan dúnıqońyz» Dúısen (K.Nur­lanov) kelip, zar ılep, kómek
suraǵan sátten bastap buzy­­lady. Jaqyp  abyroı bermes týysqa
kómektesip, aqyry ólim qushqan soń osy otbasynyń áleýmettik
ortadan  kórgen qorlyǵy… ımansyzdyq – jap-jas qyzǵa ákesindeı
adamnyń, haıýan Aqannyń kórsetken ozbyrlyǵy, aqyry Ǵazızanyń ólimi…

Jalpy, M.Áýezovtiń alǵashqy kezeń áńgimelerinde
ótken ǵasyr basyndaǵy qazaq ahýaly, ulttyq etnopsıhologııa jaqsy beınelense,
qoıylymda osy naqty áleýmettik ortanyń kartı­nasy jasalǵan. Joǵaryda
atalǵan Dúısen men oǵan saıma-saı áıeli (S.Toqmanǵalıeva), óz upaıyn túgendep
júrgen jaramsaq, ımansyz Qaltaı (Q.Buǵybaı) men  zorlyqshyl  haıýan
Aqan bolys (E.Malaev). Jalpy, áıel balasyn kemsitýshilik, qorlaý. Muny qalypty
jaǵdaı dep qaraıtyn jáne kúshtiniń zorlyq-zombylyǵyna ábden kóngen kópshilik…

Rejısser izgilik pen zulymdyqtyń máńgilik
taıtalasyn leıtmotıv etip alady, sonymen qatar, adam balasynyń  únemi tań­daý
aldynda turatynyn, beısana qareket jaqsylyqqa aparmaıtynyn zerdeletedi. Mysaly,
kempir Dúısenniń opasyz adam ekenin bile tura týysqandyq paryzdy alǵa tartyp,
óz ulyn onyń malyn qaıtarýǵa barýǵa qoıarda-qoımaı kóndiredi – bul áńgimede joq
epızod. Kóp nárse adamnyń nıetine baı­lanysty ekenin aıtady – sondyqtan da
spektakl boıy Jaryq jaryq keıipkermen (Ǵazıza), Túnek Aqandarmen birge júredi.

Jaqsy men jamandy sanaly túrde ajyratyp, oǵan baǵa
beretin deńgeıge kóterilmeıinshe, ózge ahlaqtyq qundy­lyqtardy baıyptaý
múmkin emes. Qoıylymda bas kóterýdi bilmeıtin, kóńili soqyr  kópshilik
–  Abaı aıtqan tobyr osy­nyń kórinisi. Ókinishtisi – tobyr – qaı zaman, qaı
kezeńdegi qandaı da bir saıası qoǵamnyń, durysy qurylymnyń basty quramdas
bóligi… Óner degenimiz – sheksiz ınterpretaııalar. Bizdińshe, rejısser
Álimbekovtiń, spektaklge qatysqan shyǵarmashylyq ujymnyń Áýezov jaýharyn
ınterpreta­ııalýy osyndaı oılarǵa bastaıdy. Klassıkany ýaqyt bıiginen oqý degen
osy bolsa kerek. Halyqaralyq Qazylar alqasy «Qorǵansyzdyń kúnine» jaqsy baǵa
berdi.
 

Asanáli Áshimov, Qazaqstannyń Eńbek Eri, Qazaqstan Teatrlary assoıaııasy
tóraǵasy, Qazylar alqasynyń tóraǵasy:
  - «Qorǵansyzdyń kúni» M.Áýezovtiń uly shyǵar­masy. Áýezovshyǵarmalary
teatr úshin asa baı materıal jáne uly sýretker prozasynan jasalǵan
ınsenırovkalar asa sátti bolady. «Qorǵansyzdyń kúni» sátti shyqqan spektakl.
Álimbek Orazbekov rýhanı rejısserlerimizdiń biri. Qoıylym rejıssýrasy,
akterlerdiń oıyny qyzǵylyqty. Tek fınal sozylyńqy, bir emes, úsh fınal bar,
muny oılaný kerek. Respýblıkamyzda teatrda da, kınoda da jaqsy rejısserler bar,
olar kórkem materıaldy asa baı aýyz ádebıetimizden, aýqymy keń, oıy tereń
prozalyq shyǵarmalardan  izdeý kerek. Mysaly, A.Súleımenov pen O.Bókeıdiń
dramatýrgııasymen qatar prozasy qandaı! Basqa da jazýshylardyń kórkem prozasynan
izdeseńizder, kóp nárse tabasyzdar.  Bul bizde áli ıgerilmegen tyń,
rejısserlerimiz oılanatyn másele. Klassıkany, qazaqtyń kórkem prozasyn
baǵalańyzdar!.. «Qorǵansyzdyń kúni» úshin rejısserge, teatrǵa alǵys aıtyp,
shyǵarmashylyq tabystar tileımin.

M.Krıstıan Sırejol (Franııa): – Basynda jastarǵa arnalǵan, búgingi kúnniń problemalary
kóteriletin shyǵar dep oıladym. Óıtkeni, oıyn stıli ádettegideı, jastarǵa
arnalǵandaı kórindi. Sosyn men bul pesaǵa qatty qyzyqtym. Zamanaýı, kórkem
qoıylym. Bul qandaı drama, realıstik pe álde sımvolıstik pe degen saýal týady.
Menińshe, sımvolıstik drama. Qoǵamda er adam men áıeldiń róli qandaı? Bul óte
mańyzdy másele.  Dramanyń ózin aıtpaǵanda, spektaklde negizgi oıynnan tys
kórkem oılaý júıesi bar. Maǵan dóńgelekti paıdalaný óte qyzyq bolyp kórindi.
Qoıylymnyń sımvoldyq sıpatyna jaýap berip tur.

Lasha Chhartıshvılı (Grýzııa): – Qyzǵylyqty spektakl. Zorlyq-zombylyq, jaqsylyq pen jamandyqtyń
kúresi sııaqty búgingi kúnde de óte aktýaldy máseleni kóteredi. Rejıssýra,
akterlik oıyndar, ásirese, Túnek rólindegi akterdiń plastıkasy, oıyn máneri
unady. Úsh fınal bar degenge qosylamyn, qaısysynda da qatty aıqas, biraq, kimniń
jeńiske jetkeni belgisiz. Búgingi Eýropa men Azııada da otbasynda, qoǵamda
qatygezdik kóp ekenin kórip otyrmyz. Klassıkany modernızaııalaý kerek,
berý formasyn da.  Globaldy taqyryp, qyzyq traktovka.

T.Mılkovskı (Polsha): – Búgingi tańda álemdik ádebıet pen teatrdyń tereń dástúrlerin ıgerý kezeńi
júrip jatyr. Bul qoıylymdy osy arnada sóz etý kerek. Dástúrli formada qoıylǵan
spektakl. Maǵan kostıýmder, jalpy, antýraj unady. Mundaǵy eki element – kókke
ketetin saty men dóńgelek qoıylymnyń basty kilti, basty oıdy beretin
kod.  Akterlerdiń ózara qarym-qatynasy, túsinistigi bar. Al basty keıipker
qyzdyń lırıkalyq sıpaty basym.

I.Israfılov (Ázirbaıjan): – Spektakl unady. Qoıylym­nyń áfsanalyq mazmuny materıaldyń ózinen
shyǵyp tur. Al túpnusqa materıal, ıaǵnı, ádebı negiz óte myqty. Bul klas­sıkalyq
tragedııa emes, halyq tragedııasy. Jalpy­adamzattyq tragedııa. Rejısser tereń
qazady, qoıylymy sońynda úmit qaldyrady, jaryq bar. Mızanse­nalary
kórkem, akterler talantty. Qaltaı róli erekshe ashylǵan. Kópshilik jaqsy.

Qazaq teatrlarynyń qoıylymdary týraly pikirlerdiń
bir parasy osyndaı. Sheteldik mamandardyń qazaq teatrymen alǵashqy tanystyǵy
oıdaǵydaı ótti deı alamyz. Keıde  artyq-kem
tustary bolyp jatsa, al ózderi jaqsy biletin mate­rıaldarda tolymdyraq pikirler
bildirip otyrsa ol da, zańdy. Al tutastaı alǵanda, bul óner merekesi respýblıka
sahna­gerleriniń barlyq býynyna  berer tájirıbesi mol. Shetel­derdegi
deńgeıleri ár túrli halyqaralyq festıval­darǵa az qatysyp júrmegen qazaq
teatrlary  ózin ózgelermen salys­tyryp baıqap, nebir óner festıvaldarynda
laıyqty básekeles bola alatynyn kórsetti. Bul úlken úmitke jeteleıdi.

«Astana» festıvalinen keıin EKSPO-2017
kórmesi aıa­synda elimizdiń ulttyq etnıkalyq teatrlarynyń respýblı­kalyq
óner merekesi ótti. Uıym­dastyrýshylardyń aıtýynsha, Dúnıejúzilik
Birinshi «Astana» teatr  festıvali endi júıeli túrde ótkiziledi. Festıvaldik
qozǵalys jalǵasa bergeı.